Λεξικό

858 λέξεις των κειμένων αναφοράς και του αδιδάκτου όπως τις διδάσκει το Gnothi: λημματικός τύπος, γένος ή αρχικοί χρόνοι, σημασία και ένα γαντζάκι μνήμης.

Πρωταγόρας: ο μύθος του Προμηθέα (Β.4, Β.5, Β.6, Β.7)

Λέξη	Τύποι	Σημασία	Γαντζάκι
νέμω	νέμω ; νεμῶ ; ἔνειμα ; νενέμηκα ; νενέμημαι ; ἐνεμήθην	μοιράζω, διανέμω· (μέση) βόσκομαι, κατέχω	νέμω, νομή, νόμος: ίδια ρίζα. Διανομή, κατανομή, απονομή. Στο Β.4 το νέμω ξαναγυρίζει σε κάθε γραμμή: ἔνεμεν, νεῖμαι, Νείμαντος.
ἀμφιέννυμι	ἀμφιέννυμι ; ἀμφιῶ ; ἠμφίεσα ; — ; ἠμφίεσμαι ; —	ντύνω, περιβάλλω	ἀμφι- (γύρω) + ἕννυμι (ντύνω): αμφίεση, μεταμφίεση. Ο Επιμηθέας ντύνει τα ζώα με τρίχωμα και δέρματα.
κοσμῶ (κοσμέω)	κοσμῶ ; κοσμήσω ; ἐκόσμησα ; κεκόσμηκα ; κεκόσμημαι ; ἐκοσμήθην	στολίζω, εφοδιάζω, βάζω σε τάξη	κόσμος = τάξη και στολίδι: κόσμημα, κοσμώ, κοσμοπολίτης. Στο Β.4 κοσμῆσαι = εφοδιάσω τα ζώα· στο Β.6 κόσμοι πόλεων.
σῴζω	σῴζω ; σώσω ; ἔσωσα ; σέσωκα ; σέσωσμαι ; ἐσώθην	σώζω, διατηρώ, προστατεύω	σῴζω → σωτηρία, σωτήρας, άσωτος. Λέξη-κλειδί του Β.4: σωτηρίαν τῷ γένει πορίζων. Στο Β.6: ζητούσαν ἀθροίζεσθαι καὶ σῴζεσθαι.
ἐπανισῶ (ἐπανισόω)	ἐπανισῶ ; ἐπανισώσω ; ἐπανίσωσα ; — ; — ; —	εξισώνω, αντισταθμίζω, φέρνω σε ισορροπία	ἴσος → ισότητα, ισορροπία. Το ἐπανισῶν συνοψίζει τον νόμο της αναπλήρωσης: ο Επιμηθέας εξισορροπεί τα πάντα.
ἀπορῶ (ἀπορέω)	ἀπορῶ ; ἀπορήσω ; ἠπόρησα ; ἠπόρηκα ; ἠπόρημαι ; ἠπορήθην	απορώ, αμηχανώ, στερούμαι	ἀ-πορία = χωρίς πόρο (διέξοδο). Η ἀπορία του Προμηθέα οδηγεί στην κλοπή· η εὐπορία του ανθρώπου είναι το αποτέλεσμα.
κλέπτω	κλέπτω ; κλέψω (κλέψομαι) ; ἔκλεψα ; κέκλοφα ; κέκλεμμαι ; ἐκλάπην	κλέβω	κλέπτω → κλοπή, κλέφτης, κλεψύδρα (κλέπτω + ὕδωρ: το ρολόι που «κλέβει» νερό). Ο Προμηθέας κλέβει την ἔντεχνον σοφίαν.
δωροῦμαι (δωρέομαι)	δωροῦμαι ; δωρήσομαι ; ἐδωρησάμην ; — ; δεδώρημαι ; ἐδωρήθην	χαρίζω, δωρίζω	δῶρον → δωρεά, δωρεάν. Στο Β.5 δωρεῖται: ο Προμηθέας «χαρίζει» τις τέχνες στον άνθρωπο (ιστορικός ενεστώτας).
ἀφικνοῦμαι (ἀφικνέομαι)	ἀφικνοῦμαι ; ἀφίξομαι ; ἀφικόμην ; — ; ἀφῖγμαι ; —	φτάνω, έρχομαι	ἀφικνοῦμαι (φτάνω) → άφιξη. Από την ίδια ρίζα το ἱκανός: αυτός που «φτάνει», άρα αρκεί (2021: ἱκανὸς ↔ άφιξη).
ἱδρύω	ἱδρύω ; ἱδρύσω ; ἵδρυσα ; ἵδρυκα ; ἵδρυμαι ; ἱδρύθην	ιδρύω, στήνω, εγκαθιστώ	ἱδρύω → ίδρυμα, ίδρυση, ιδρυτής. Στο Β.6 ο άνθρωπος επιχειρεί βωμούς καὶ ἀγάλματα ἱδρύεσθαι.
ἀπόλλυμι	ἀπόλλυμι ; ἀπολῶ ; ἀπώλεσα (ἀπωλόμην) ; ἀπολώλεκα (ἀπόλωλα) ; — ; —	καταστρέφω, χάνω· (μέση) χάνομαι, πεθαίνω	ὄλλυμι → ὄλεθρος, απώλεια, πανωλεθρία. ἀπώλλυντο (Β.6) = χάνονταν, παρατατικός της μέσης (2021: ἀπώλλυντο ↔ πανωλεθρία).
ἀθροίζω	ἀθροίζω ; ἀθροίσω ; ἤθροισα ; ἤθροικα ; ἤθροισμαι ; ἠθροίσθην	συγκεντρώνω, συναθροίζω	άθροισμα, αθρόος, συναθροίζω. Ο Φάκελος γράφει ἀθροίζεσθαι (δεκτό και ἁθροίζεσθαι): οι άνθρωποι συγκεντρώνονται σε πόλεις.
κτείνω	κτείνω ; κτενῶ ; ἔκτεινα ; ἔκτονα ; — ; —	σκοτώνω, φονεύω	κτείνω: ο νόμος του Δία «κτείνειν ὡς νόσον πόλεως». Συνήθως το σύνθετο ἀποκτείνω· ο μέλλων κτενῶ είναι συνηρημένος.
μετέχω	μετέχω ; μεθέξω ; μετέσχον ; μετέσχηκα ; — ; —	μετέχω, συμμετέχω, παίρνω μέρος	μετέχω + γενική: μετέσχε μοίρας, μετέχειν αἰδοῦς καὶ δίκης. Ρίζα ἐχ-/σχ-: σχέση, σχολείο (2021: μετεχόντων ↔ σχολικός).
ἀνέχομαι	ἀνέχομαι ; ἀνέξομαι ; ἠνεσχόμην ; — ; — ; —	ανέχομαι, υπομένω	ἀνέχομαι → ανοχή, ανεκτός. Στο Β.6: οὐκ ἀνέχονται ἐκτὸς ὢν τῶν ὀλίγων: δεν ανέχονται τον ακατάλληλο συμβουλάτορα.
ἐπισκέπτομαι	ἐπισκέπτομαι ; ἐπισκέψομαι ; ἐπεσκεψάμην ; — ; ἐπέσκεμμαι ; —	εξετάζω, επιθεωρώ, επισκέπτομαι	ἐπι-σκοπέω: επίσκεψη, επίσκοπος (αυτός που «επιβλέπει»). Ο Προμηθέας ἔρχεται ἐπισκεψόμενος τὴν νομήν.
μηχανῶμαι (μηχανάομαι)	μηχανῶμαι ; μηχανήσομαι ; ἐμηχανησάμην ; — ; μεμηχάνημαι ; —	επινοώ, μηχανεύομαι	μηχανή → μηχανισμός, μηχανεύομαι. Ο Επιμηθέας συνεχώς ἐμηχανᾶτο τρόπους σωτηρίας· ἀ-μήχανον = αδύνατο.
ἀδικῶ (ἀδικέω)	ἀδικῶ ; ἀδικήσω ; ἠδίκησα ; ἠδίκηκα ; ἠδίκημαι ; ἠδικήθην	αδικώ	ἀ-δικέω = παραβιάζω τη δίκη. Στο Β.6 οι άνθρωποι ἠδίκουν ἀλλήλους γιατί δεν είχαν πολιτική τέχνη. Αδικία, αδίκημα.
ἡ εὐλάβεια	εὐλάβεια, -ας θηλ.	προσοχή, φόβος μήπως, επιφυλακτικότητα	Στο Β.4: εὐλάβειαν ἔχων μή τι γένος ἀϊστωθείη = με προσοχή μήπως χαθεί είδος. Σήμερα η ευλάβεια είναι σεβασμός προς το θείο.
ἡ μοῖρα	μοῖρα, -ας θηλ.	μερίδιο, μέρος· μοίρα, πεπρωμένο	μερ-/μορ-/μαρ-: μοῖρα, μέρος, εἱμαρμένη. Στο Β.6: θείας μετέσχε μοίρας = πήρε μερίδιο από τη θεία φύση.
ἡ συγγένεια	συγγένεια, -ας θηλ.	συγγένεια	συγ-γένεια: από το γένος. Ο άνθρωπος έχει τοῦ θεοῦ συγγένειαν: γι’ αυτό πιστεύει στους θεούς.
ἡ σωφροσύνη	σωφροσύνη, -ης θηλ.	σωφροσύνη, μετριοπάθεια, φρόνηση	σῶς + φρήν: «σώος νους». Στο κλειδί του 2021 η αιδώς ισοδυναμεί με τη σωφροσύνη και η δίκη με τη δικαιοσύνη.
μέρος	μέρος, -ους ουδ.	μέρος, μερίδιο, τμήμα	ἧς μέρος πολεμική: η πολεμική είναι μέρος της πολιτικής τέχνης. Ρίζα μερ-: μερίδιο, μερισμός, καταμερισμός.
ὁ κόσμος	κόσμος, -ου αρσ.	τάξη, στολίδι, κόσμημα· (αργότερα) το σύμπαν	Στο Β.6 κόσμοι πόλεων = η τάξη και το στολίδι των πόλεων. κοσμῶ → κόσμημα, κοσμικός, κοσμοπολίτης.
γένος	γένος, -ους ουδ.	γένος, είδος, καταγωγή	Στο Β.4-Β.6 γένος = είδος ζώων ή ανθρώπων (θνητὰ γένη, τὸ ἀνθρώπων γένος). γένος → γενιά, γεννώ, συγγένεια.
ἡ σοφία	σοφία, -ας θηλ.	σοφία, επιδεξιότητα, τεχνική γνώση	Στο Β.5 ἡ περὶ τὸν βίον σοφία = η πρακτική τεχνική γνώση για να ζήσει κανείς, όχι η φιλοσοφική σοφία· η πολιτική σοφία έλειπε.
τό ἄγαλμα	ἄγαλμα, -ατος ουδ.	άγαλμα, αφιέρωμα	ἀγάλματα θεῶν: ο άνθρωπος στήνει αγάλματα. Η λέξη σημαίνει αρχικά «ό,τι χαροποιεί, δώρο στον θεό».
ἡ φωνή	φωνή, -ῆς θηλ.	φωνή, ήχος, γλώσσα	φωνὴν καὶ ὀνόματα διηρθρώσατο: η άρθρωση της γλώσσας. Φωνήεν, σύμφωνο, ομοφωνία.
τό ὄνομα	ὄνομα, -ατος ουδ.	όνομα, λέξη που ονομάζει, φήμη	ὄνομα → ονομασία, ανώνυμος, συνώνυμο. Στο Β.6 ὀνόματα = λέξεις που ονομάζουν τα πράγματα· σήμερα «τα μεγάλα ονόματα» = γνωστά πρόσωπα.
ἡ οἴκησις	οἴκησις, -εως θηλ.	κατοίκηση, κατοικία, κατάλυμα	οἶκος → οἴκησις, οικία, οικονομία. Στο Β.4 κατάγειον οἴκησιν = υπόγεια κατοικία· στο Β.5 η τοῦ Διὸς οἴκησις = το παλάτι.
ἡ τέχνη	τέχνη, -ης θηλ.	τέχνη, επάγγελμα, επιδεξιότητα	τέχνη: δημιουργική, ἔντεχνος, ἔμπυρος, πολιτική. Το κλειδί όλων των Β.4-Β.6. Μακρινά συγγενή: τόκος, επιτόκιο.
ἡ αἰδώς	αἰδώς, -οῦς θηλ.	ντροπή, σεβασμός, αιδώς	αἰδώς → αιδήμων, αναίδεια (ἀν-αίδεια = χωρίς αιδώ). Το πρώτο μέρος της πολιτικής αρετής: αἰδῶ τε καὶ δίκην.
ἡ δίκη	δίκη, -ης θηλ.	δίκαιο, δικαιοσύνη, δίκη, τιμωρία	δίκη → δίκαιο, δικαστής, δικηγόρος. Στο Β.6 η δίκη είναι η αίσθηση του δικαίου· στο Β.5 κλοπῆς δίκη = δίκη για κλοπή.
ὁ δεσμός	δεσμός, -οῦ αρσ.	δεσμός, αλυσίδα, φυλακή	δέω → δεσμός, σύνδεσμος, δέμα. Δεσμοὶ φιλίας: η φιλία δένει τους πολίτες. Σήμερα «δεσμός» = και σχέση ζευγαριού.
ἡ νόσος	νόσος, -ου θηλ.	ασθένεια, αρρώστια	νόσος → νοσοκομείο, νοσηρός, νόσημα. Ο νόμος του Δία: κτείνειν ὡς νόσον πόλεως.
ἡ συμβουλή	συμβουλή, -ῆς θηλ.	συμβουλή, σκέψη	συμ-βουλή: από βουλεύω (σκέφτομαι). Σύμβουλος, συμβουλεύω. Στο Β.6 οι Αθηναίοι δέχονται συμβουλή από όλους στα πολιτικά.
τό ὅπλον	ὅπλον, -ου ουδ.	όπλο· τὰ ὅπλα: ο οπλισμός	ὅπλον → οπλίζω, άοπλος, οπλή. Στο Β.7, κατά τη μετάφραση του Φακέλου, τα όπλα του ανθρώπου είναι η φρόνηση και η αρετή (άλλη ανάγνωση: όπλα που υπηρετούν τη φρόνηση και την αρετή).
ἡ φρόνησις	φρόνησις, -εως θηλ.	φρόνηση, σύνεση, νοημοσύνη	φρήν → φρόνηση, φρόνιμος, σωφροσύνη. Στο Β.7 φρόνησις = η διανοητική ικανότητα, όχι η πρακτική φρόνηση των Ηθικών.
ἡ δικαιοσύνη	δικαιοσύνη, -ης θηλ.	δικαιοσύνη	δίκη → δίκαιος → δικαιοσύνη. Στο Β.6 ισοδυναμεί με τη δίκη· στο Β.7 είναι τοῦ δικαίου κρίσις.
ἡ δύναμις	δύναμις, -εως θηλ.	δύναμη, ικανότητα, δυνατότητα	δύναμαι → δύναμις, δύναμη, δυνατός. Στο Β.4 ο Επιμηθέας μοιράζει δυνάμεις: ικανότητες στα ζώα.
ἡ σωτηρία	σωτηρία, -ας θηλ.	σωτηρία, ασφάλεια	σῴζω → σωτηρία. Το κλειδί του Β.4: εἰς σωτηρίαν, σωτηρίαν τῷ γένει πορίζων. Το Β.5 την ψάχνει για τον άνθρωπο.
ἡ ἰσχύς	ἰσχύς, -ύος θηλ.	ισχύς, δύναμη	ἰσχύς → ισχυρός, ισχύω. Στο Β.4: ἰσχὺν ἄνευ τάχους: δύναμη χωρίς ταχύτητα.
θηρίον	θηρίον, -ου ουδ.	θηρίο, άγριο ζώο	θηρίον → θηριώδης, θήραμα, θηρευτής. Στο Β.6: ἀπώλλυντο ὑπὸ τῶν θηρίων.
ὁ δημιουργός	δημιουργός, -οῦ αρσ.	τεχνίτης, επαγγελματίας· (σήμερα) δημιουργός	δῆμος + ἔργον: αυτός που εργάζεται για τον δήμο. Στο Β.6 δημιουργοί είναι οι τεχνίτες (γιατρός, οικοδόμος), όχι «δημιουργοί» έργων τέχνης (2021, Β4β).
ὁ ἰδιώτης	ἰδιώτης, -ου αρσ.	απλός πολίτης, μη ειδικός, ιδιώτης	ἴδιος → ιδιώτης: ο «δικός του», ο απλός. Στο Β.6: ένας γιατρός είναι αρκετός για πολλούς ἰδιώτας· σήμερα «ιδιώτης» = ο όχι δημόσιος.
ἡ ἀπορία	ἀπορία, -ας θηλ.	αμηχανία, έλλειψη μέσων, αδιέξοδο	ἀ-πορία: κανένα πέρασμα. Ἀπορίᾳ σχόμενος: ο Προμηθέας είναι σε αδιέξοδο. Σήμερα ἀπορία = ερώτημα.
ἡ εὐπορία	εὐπορία, -ας θηλ.	ευκολία, αφθονία, ευπορία	εὖ + πόρος: καλή διέξοδος. Η εὐπορία τοῦ βίου είναι το αποτέλεσμα της δωρεάς του Προμηθέα.
ἡ κλοπή	κλοπή, -ῆς θηλ.	κλοπή	κλέπτω → κλοπή. Στο Β.5: κλοπῆς δίκη μετῆλθεν τον Προμηθέα: η δίκη για κλοπή τον κυνήγησε.
ἡ φυλακή	φυλακή, -ῆς θηλ.	φρούρηση, φρουρά, φυλακή	φυλάσσω → φυλακή, φύλακας. Στο Β.5: αἱ Διὸς φυλακαὶ φοβεραί = οι φρουρές του Δία. Σήμερα φυλακή = φυλακή κατάδικων.
ἡ ὁρμή	ὁρμή, -ῆς θηλ.	ορμή, ώθηση, φυσική τάση	ὁρμή → ορμή, ορμόνη, αφορμή. Στο Β.7: φύσει ἡ ὁρμὴ ἐν πᾶσιν ἐπὶ τὴν κοινωνίαν: τάση προς την πόλη.
ἡ τάξις	τάξις, -εως θηλ.	τάξη, διάταξη, παράταξη	τάσσω → τάξη, σύνταξη, διάταγμα. Στο Β.7: ἡ δίκη πολιτικῆς κοινωνίας τάξις: η δίκη είναι η τάξη της πόλης.
ἡ κρίσις	κρίσις, -εως θηλ.	κρίση, απόφαση, διάκριση	κρίνω → κρίση, κριτής, κριτήριο. Στο Β.7: ἡ δικαιοσύνη τοῦ δικαίου κρίσις: η δικαιοσύνη κρίνει το δίκαιο.
ἀκόσμητος, -ον	ἀκόσμητος, -ον	χωρίς εφόδια, ανεφοδίαστος, αδιακόσμητος	ἀ- + κοσμέω: ό,τι δεν έχει κοσμηθεί. Ο άνθρωπος είναι ἀκόσμητον: ο Επιμηθέας ξόδεψε ό,τι είχε.
ἔντεχνος, -ον	ἔντεχνος, -ον	τεχνικός, επιδέξιος, που προέρχεται από τέχνη	ἐν + τέχνη: έντεχνος, τεχνικός. Η ἔντεχνος σοφία σὺν πυρί είναι το δώρο του Προμηθέα.
θεῖος, -α, -ον	θεῖος, -α, -ον	θείος, θεϊκός· ὁ θεῖος: ο θείος (συγγενής)	θεός → θεῖος, θεϊκός. Στο Β.6 θείας μοίρας: ο άνθρωπος παίρνει μερίδιο από τη θεϊκή φύση.
συναγωγός	συναγωγός, -όν	αυτός που ενώνει, που συγκεντρώνει	σύν + ἄγω: συναγωγή, αγωγός. Δεσμοὶ φιλίας συναγωγοί: δεσμοί που οδηγούν μαζί, δηλαδή ενώνουν.
ἀνόσιος, -ον	ἀνόσιος, -ον	ασεβής, ανίερος, βέβηλος	ἀ- + ὅσιος: αυτός που παραβαίνει το ιερό και το όσιο. Ανόσιος, οσιότητα. Υπερθετικός ἀνοσιώτατον (Β.7).
ἄγριος, -α, -ον	ἄγριος, -α, -ον	άγριος	ἄγριος → αγριότητα, αγροίκος, αγρός (ό,τι ζει στους αγρούς, ανήμερο). Υπερθετικός ἀγριώτατον (Β.7).
ἀσθενής, -ές	ἀσθενής, -ές (γεν. -οῦς)	αδύναμος, ασθενής, άρρωστος	ἀ- + σθένος: χωρίς δύναμη. Ἀσθενέστεροι (συγκριτικός): οι άνθρωποι ήταν παντού ασθενέστεροι από τα θηρία.
ἱκανός, -ή, -όν	ἱκανός, -ή, -όν	ικανός, αρκετός, επαρκής	ἵκω (φτάνω) → ἱκανός = αυτός που φτάνει στον στόχο, άρα αρκεί. Ζεύγος 2021: ἱκανὸς ↔ άφιξη. Ἱκανὸς + απαρέμφατο: ἱκανοῖς ἀμῦναι (Β.4).
σποράδην	σποράδην	σκόρπια, διασκορπισμένα, σποραδικά	σπείρω → σπορά, σποραδικός, διασπορά. Οι άνθρωποι ζούσαν «σαν σπόροι σκορπισμένοι». Ζεύγος 2021: σποράδην ↔ σπαρτά.

Ρήμα Ι: αρχικοί χρόνοι, αύξηση, οριστική, συνηρημένα, μέλλοντας, αόριστος β΄, παρακείμενος (Γ3)

Λέξη	Τύποι	Σημασία	Γαντζάκι
λύω	λύω ; λύσω ; ἔλυσα ; λέλυκα ; λέλυμαι ; ἐλύθην	λύνω, ελευθερώνω	Το πρότυπο: το -θην του παθητικού αορίστου ζει ακόμη στο «λύθηκα», το σ στη «λύση», το -κα στο «έχω λύσει».
παιδεύω	παιδεύω ; παιδεύσω ; ἐπαίδευσα ; πεπαίδευκα ; πεπαίδευμαι ; ἐπαιδεύθην	μορφώνω, εκπαιδεύω	παιδεύω → παιδεία, παιδαγωγός: η μόρφωση ως δουλειά που κάνουμε στο παιδί (παῖς).
γράφω	γράφω ; γράψω ; ἔγραψα ; γέγραφα ; γέγραμμαι ; ἐγράφην	γράφω, συντάσσω	γραφή, γράμμα, γραφείο: το θέμα γραφ-. Στα νέα ελληνικά «γράφηκε» ← ἐγράφην (χωρίς θ).
πέμπω	πέμπω ; πέμψω ; ἔπεμψα ; πέπομφα ; πέπεμμαι ; ἐπέμφθην	στέλνω, αποπέμπω	πομπή, πομπός, προπομπός: ό,τι «πέμπεται» κάθεται σε πομπή. Το ο του πέπομφα είναι το ε του ενεστώτα που άλλαξε.
πράττω	πράττω ; πράξω ; ἔπραξα ; πέπραχα ; πέπραγμαι ; ἐπράχθην	πράττω, ενεργώ	πράξη, πρακτικός, πράγμα: όλα από το θέμα πραγ-/πραχ-. Και τα «πράγματα» είναι όσα πέπραγμαι: όσα έγιναν.
ἄγω	ἄγω ; ἄξω ; ἤγαγον ; ἦχα ; ἦγμαι ; ἤχθην	οδηγώ, φέρνω	Αττικός αναδιπλασιασμός: ἀγ-αγ- → ἤγαγον. Στα νέα ζει στην αγωγή, τον αγωγό, την εισαγωγή, τη συναγωγή.
αἱρῶ (αἱρέω)	αἱρῶ ; αἱρήσω ; εἷλον ; ᾕρηκα ; ᾕρημαι ; ᾑρέθην	παίρνω, κυριεύω· (μέσο) διαλέγω	Η «αίρεση» και ο «αιρετός» βγαίνουν από το αἱρέω: ό,τι «παίρνεις» ως επιλογή. Ο αόριστος εἷλον έχει άλλη ρίζα (ἑλ-).
αἴρω	αἴρω ; ἀρῶ ; ἦρα ; ἦρκα ; ἦρμαι ; ἤρθην	σηκώνω, ανασηκώνω	Η «άρση» βαρών: αἴρω → ἀρῶ, ἦρα. Ο αόριστος μοιάζει με τον ἔφηνα του φαίνω: χάνει το σ και μακραίνει το φωνήεν.
αἰσθάνομαι	αἰσθάνομαι ; αἰσθήσομαι ; ᾐσθόμην ; — ; ᾔσθημαι ; —	αισθάνομαι, αντιλαμβάνομαι	αἴσθησις → αίσθηση, αισθητός, ανεπαίσθητος. Η αύξηση αι → ῃ δίνει ᾐσθόμην.
ἀκούω	ἀκούω ; ἀκούσομαι ; ἤκουσα ; ἀκήκοα ; — ; ἠκούσθην	ακούω	Παρακείμενος ἀκήκοα: η Αττική επανάληψη ἀκ-ήκο-α. Στα νέα: ακουστικός, ακουστή, ακουστός.
ἁλίσκομαι	ἁλίσκομαι ; ἁλώσομαι ; ἑάλων / ἥλων ; ἑάλωκα / ἥλωκα ; — ; —	συλλαμβάνομαι, κυριεύομαι	Η Άλωση της Πόλης: ἅλωσις. Η πόλη «ἑάλω», πιάστηκε. Διπλή αύξηση: ἑ-ά-λων.
ἁμαρτάνω	ἁμαρτάνω ; ἁμαρτήσομαι ; ἥμαρτον ; ἡμάρτηκα ; — ; ἡμαρτήθη	κάνω λάθος, αμαρτάνω	αμαρτία, αμάρτημα, αναμάρτητος: το «χάνω τον στόχο». Στον αόριστο η αύξηση α → η δίνει ἥμαρτον.
ἀναλίσκω	ἀναλίσκω ; ἀναλώσω ; ἀνήλωσα ; ἀνήλωκα ; ἀνήλωμαι ; ἀνηλώθην	ξοδεύω, καταναλώνω	ανάλωμα, ανάλωση, αναλώσιμα: ό,τι ξοδεύεται. Η αύξηση μπαίνει μέσα: ἀν-ήλ-ωσα.
ἀποθνῄσκω	ἀποθνῄσκω ; ἀποθανοῦμαι ; ἀπέθανον ; τέθνηκα ; — ; —	πεθαίνω	θάνατος, θανατηφόρος, ευθανασία: θέμα θαν-. Ο αόριστος ἀπέθανον είναι το νεοελληνικό «πέθανα».
βαίνω	βαίνω ; βήσομαι ; ἔβην ; βέβηκα ; -βέβαμαι ; -εβάθην	βαδίζω, πηγαίνω	βήμα, βάση, βάδην: θέμα βα-/βη-. Καταβαίνω → καταβήσομαι: οι «καταβησόμενοι» του 2023.
βάλλω	βάλλω ; βαλῶ ; ἔβαλον ; βέβληκα ; βέβλημαι ; ἐβλήθην	ρίχνω, χτυπώ	βολή, βλήμα, πρόβλημα: ό,τι «ρίχνεται» μπροστά σου. Το νεοελληνικό «έβαλα» είναι ίδιο με το ἔβαλον.
βούλομαι	βούλομαι ; βουλήσομαι ; — ; — ; βεβούλημαι ; ἐβουλήθην / ἠβουλήθην	θέλω, επιθυμώ	βουλή, βούληση, βουλευτής: θέμα βουλ-. Δύο αυξήσεις: ἐβουλόμην και ἠβουλόμην.
γίγνομαι	γίγνομαι ; γενήσομαι ; ἐγενόμην ; γέγονα ; γεγένημαι ; —	γίνομαι, συμβαίνω	γένεση, γένος, γονέας, ρυπογόνος: θέμα γεν-/γον-. Ο αόριστος ἐγενόμην θυμίζει το «έγινα».
γιγνώσκω	γιγνώσκω ; γνώσομαι ; ἔγνων ; ἔγνωκα ; ἔγνωσμαι ; ἐγνώσθην	γνωρίζω, καταλαβαίνω	Γνῶθι σαυτόν: η προστακτική του αορίστου ἔγνων. Στα νέα: γνώση, γνώμη, γνωστός, άγνωστος.
δάκνω	δάκνω ; δήξομαι ; ἔδακον ; — ; δέδηγμαι ; ἐδήχθην	δαγκώνω	Το δῆγμα είναι το δάγκωμα· το νεοελληνικό δαγκώνω βγαίνει από το δάκνω. Μέλλοντας δήξομαι: ξ από κ + σ.
δεῖ (δέω)	δεῖ ; δεήσει ; ἐδέησε ; δεδέηκε ; — ; —	πρέπει, είναι ανάγκη	ένδεια, δέον, δεοντολογία: θέμα δε-. Το 2026 το «ένδεια» αντιστοιχούσε στο ἔδει του κειμένου.
δέομαι	δέομαι ; δεήσομαι ; — ; — ; δεδέημαι ; ἐδεήθην	έχω ανάγκη, ζητώ, παρακαλώ (+ γενική)	δέηση, ένδεια, δεοντολογία: θέμα δε-. Το δέομαι παίρνει γενική του πράγματος: δέομαι βοηθείας.
δοκῶ (δοκέω)	δοκῶ ; δόξω ; ἔδοξα ; — ; δέδοκται ; —	φαίνομαι, νομίζω	δόξα, δόγμα, παράδοξο, ορθοδοξία: το «μου φαίνεται» που γίνεται γνώμη.
ἐγείρω	ἐγείρω ; ἐγερῶ ; ἤγειρα ; ἐγρήγορα ; ἐγήγερμαι ; ἠγέρθην	ξυπνώ, σηκώνω	Η εγρήγορση κρατά τον παρακείμενο ἐγρήγορα με αττικό αναδιπλασιασμό: είμαι ξύπνιος.
ἐθέλω	ἐθέλω ; ἐθελήσω ; ἠθέλησα ; ἠθέληκα ; — ; —	θέλω, είμαι πρόθυμος	εθελοντής: αυτός που θέλει από μόνος του. Ο ενεστώτας γράφεται και θέλω.
ἐλαύνω	ἐλαύνω ; ἐλῶ ; ἤλασα ; ἐλήλακα ; ἐλήλαμαι ; -ηλάθην	οδηγώ (άλογο, άμαξα), προχωρώ	ελαστικός, ελατήριο: από το θέμα ἐλα- του ἐλαύνω. Μέλλοντας ἐλῶ· στα σύνθετα ἐξελῶ, ἐξελᾷ (Σεπτ. 2025).
ἔρχομαι	ἔρχομαι ; εἶμι ; ἦλθον ; ἐλήλυθα ; — ; —	έρχομαι, πηγαίνω	Τέσσερα θέματα, τέσσερις χρόνοι: ἔρχομαι, εἶμι, ἦλθον, ἐλήλυθα. Το νεοελληνικό «ήρθα» ← ἦλθον.
ἐρωτῶ (ἐρωτάω)	ἐρωτῶ ; ἐρωτήσω / ἐρήσομαι ; ἠρώτησα / ἠρόμην ; ἠρώτηκα ; ἠρώτημαι ; ἠρωτήθην	ρωτώ	ερώτηση, ερώτημα, ερωτηματικό: όσα «ρωτάς». Ο δεύτερος αόριστος ἠρόμην είναι από το ἔρομαι.
ἐσθίω	ἐσθίω ; ἔδομαι ; ἔφαγον ; ἐδήδοκα ; -εδήδεσμαι ; —	τρώω	εδώδιμα (ἐδωδή): τρεις ρίζες για ένα «τρώω». Το νεοελληνικό «έφαγα» ← ἔφαγον.
εὑρίσκω	εὑρίσκω ; εὑρήσω ; ηὗρον / εὗρον ; ηὕρηκα / εὕρηκα ; εὕρημαι ; ηὑρέθην / εὑρέθην	βρίσκω	Εὕρηκα! Ο παρακείμενος του εὑρίσκω είναι αυτό που φώναξε ο Αρχιμήδης. Στα νέα: εύρημα, ευρετήριο.
ἔχω	ἔχω ; ἕξω / σχήσω ; ἔσχον ; ἔσχηκα ; — ; —	έχω, κρατώ	σχέση, σχήμα, έξη, ανεκτός: όλα από το θέμα ἐχ-/σχ-. Αύξηση ει: εἶχον (όχι ἦχον).
ζῶ	ζῶ ; ζήσω / βιώσομαι ; ἐβίων ; βεβίωκα ; βεβίωται ; —	ζω	βίος, βιολογία, βιώνω, ζωή: τα δύο θέματα ζη- και βιω-. Στα νέα «ζω» και «βιώνω».
καθέζομαι	καθέζομαι ; καθεδοῦμαι ; — ; — ; — ; —	κάθομαι	καθέδρα, έδρα, καθεδρικός: θέμα ἑδ-. Το καθέζομαι είναι «παίρνω θέση, κάθομαι».
καθίζω	καθίζω ; καθιῶ ; ἐκάθισα / καθῖσα ; — ; — ; —	βάζω να καθίσει· (μέσο) κάθομαι	κάθισμα: ό,τι «καθίζει» κάποιον. Το καθιῶ κλίνεται όπως το κομιῶ: καθιῶ, καθιεῖς, καθιεῖ.
καλῶ (καλέω)	καλῶ (καλέω) ; καλῶ (καλέσω) ; ἐκάλεσα ; κέκληκα ; κέκλημαι ; ἐκλήθην	καλώ, φωνάζω	κλήση, κλητική, εκκλησία: η εκκλησία του δήμου ήταν η συνέλευση των «καλουμένων». Και η κλητική πτώση.
κάμνω	κάμνω ; καμοῦμαι ; ἔκαμον ; κέκμηκα ; — ; —	κοπιάζω, κουράζομαι	κάματος: ο κόπος. Ο ἀκάματος είναι αυτός που δεν κουράζεται. Ο αόριστος ἔκαμον θυμίζει το «έκαμα».
λαγχάνω	λαγχάνω ; λήξομαι ; ἔλαχον ; εἴληχα ; εἴληγμαι ; ἐλήχθην	παίρνω με κλήρο	λάχος, λαχείο: ό,τι σου «λαχαίνει». Όπως το λαμβάνω: παρακείμενος εἴληχα (ει-αναδιπλασιασμός).
λαμβάνω	λαμβάνω ; λήψομαι ; ἔλαβον ; εἴληφα ; εἴλημμαι ; ἐλήφθην	παίρνω, δέχομαι	λήψη, λήμμα, λαβή, αντίληψη, πρόληψη: θέματα λαβ-/ληβ-/ληψ-. Επαν. 2021 Β4.α: λήμμα → λαβεῖν / λαμβάνουσι / ληπτέον.
λανθάνω	λανθάνω ; λήσω ; ἔλαθον ; λέληθα ; — ; —	μένω απαρατήρητος, ξεφεύγω	λήθη, ἀλήθεια, λήθαργος: η αλήθεια είναι ό,τι δεν «λανθάνει», δεν μένει κρυφό.
λέγω	λέγω ; λέξω / ἐρῶ ; ἔλεξα / εἶπον ; εἴρηκα ; λέλεγμαι / εἴρημαι ; ἐλέχθην / ἐρρήθην	λέω, μιλώ	Το νεοελληνικό «είπα» ← εἶπον. Λέξη, λόγος, διάλογος (λεγ-)· ρήμα, ρήτορας (ἐρῶ, εἴρηκα).
λείπω	λείπω ; λείψω ; ἔλιπον ; λέλοιπα ; λέλειμμαι ; ἐλείφθην	αφήνω, εγκαταλείπω	έκλειψη, έλλειψη, λείψανο, λοιπός: λειπ-/λοιπ-/λιπ-. Ο ήλιος «ἐκλείπει».
κελεύω	κελεύω ; κελεύσω ; ἐκέλευσα ; κεκέλευκα ; κεκέλευσμαι ; ἐκελεύσθην	διατάζω	κέλευσμα (παραγγελία), κελευστής: αυτός που δίνει τον ρυθμό στους κωπηλάτες.
παύω	παύω ; παύσω ; ἔπαυσα ; πέπαυκα ; πέπαυμαι ; ἐπαύθην	σταματώ, παύω	παῦσις: «παύση», παυσίπονο, ανάπαυση. Το μέσο παύομαι = σταματώ ο ίδιος.
ἀποκρίνομαι	ἀποκρίνομαι ; ἀποκρινοῦμαι ; ἀπεκρινάμην ; — ; — ; ἀπεκρίθην	απαντώ	απόκριση, αποκρίνομαι: η «κρίση» που απαντά. Αόριστος ἀπεκρινάμην ή ἀπεκρίθην: και τα δύο σημαίνουν «απάντησα».
φθάνω	φθάνω ; φθήσομαι ; ἔφθασα / ἔφθην ; — ; — ; —	προλαβαίνω, φτάνω πρώτος	Το νεοελληνικό «φτάνω» ← φθάνω· στα αρχαία σημαίνει «προλαβαίνω»: ἔφθασα ποιῶν = πρόλαβα να κάνω.
φύω	φύω ; φύσω ; ἔφυσα / ἔφυν ; πέφυκα ; — ; —	γεννώ, κάνω να φυτρώσει· (ἔφυν) γεννήθηκα	φύση, φυτό, φυσικός: το πέφυκε = «είναι από τη φύση του πλασμένος». Αριστοτέλης: ὁ ἄνθρωπος φύσει πολιτικὸν ζῷον.
ὠθῶ (ὠθέω)	ὠθῶ ; ὤσω ; ἔωσα ; — ; ἔωσμαι ; ἐώσθην	σπρώχνω, ωθώ	ώθηση, ὠθισμός: ό,τι «σπρώχνει». Αύξηση ἐ-ώθουν: ἐ- μπροστά σε ω-.
ὠνοῦμαι (ὠνέομαι)	ὠνοῦμαι ; ὠνήσομαι ; ἐπριάμην ; — ; ἐώνημαι ; ἐωνήθην	αγοράζω	Δύο ρίζες για το «αγοράζω»: ὠν- (ἐωνήθην) και πρια- (ἐπριάμην). Συλλαβική αύξηση: ἐ-ωνούμην.
ἐπιμελοῦμαι (ἐπιμελέομαι)	ἐπιμελοῦμαι ; ἐπιμελήσομαι ; — ; — ; ἐπιμεμέλημαι ; ἐπεμελήθην	φροντίζω, ενδιαφέρομαι	επιμέλεια, επιμελητής, μέλει: όποιος φροντίζει. Ο αόριστος ἐπεμελήθην → ἐπιμεληθῆναι (2023).
ἐπιλανθάνομαι	ἐπιλανθάνομαι ; ἐπιλήσομαι ; ἐπελαθόμην ; — ; ἐπιλέλησμαι ; —	ξεχνώ	λήθη, λήθαργος: όποιος «ξεχνά». Συγγενές με το λανθάνω.
ἕπομαι	ἕπομαι ; ἕψομαι ; ἑσπόμην ; — ; — ; —	ακολουθώ	επόμενος = αυτός που ακολουθεί (ἑπόμενος). Ο αόριστος ἑσπόμην κρατά το σπ- του αρχικού θέματος.
ἄχθομαι	ἄχθομαι ; ἀχθέσομαι ; — ; — ; — ; ἠχθέσθην	στενοχωριέμαι, αγανακτώ	άχθος = βάρος· ἄχθομαι = «βαραίνομαι», στενοχωριέμαι. Και το «επαχθής».
ἥδομαι	ἥδομαι ; ἡσθήσομαι ; — ; — ; — ; ἥσθην	ευχαριστιέμαι, απολαμβάνω	ηδονή, ηδύς, ηδονισμός: ό,τι «γλυκαίνει» (ἡδύς). Ο αόριστος ἥσθην: δ + θ → σθ.
μανθάνω	μανθάνω ; μαθήσομαι ; ἔμαθον ; μεμάθηκα ; — ; —	μαθαίνω	μάθημα, μαθητής, μάθηση: θέμα μαθ-. Το νεοελληνικό «έμαθα» είναι ίδιο με το ἔμαθον.
μάχομαι	μάχομαι ; μαχοῦμαι ; ἐμαχεσάμην ; — ; μεμάχημαι ; —	μάχομαι, πολεμώ	μάχη, μαχητής, αμάχητος, συμμαχία: θέμα μαχ-/μαχε-. Ο αόριστος βάζει -εσ-: ἐμαχεσάμην.
μένω	μένω ; μενῶ ; ἔμεινα ; μεμένηκα ; — ; —	μένω, παραμένω	μονή, μόνιμος, παραμονή: θέμα μεν-/μον-. Ο αόριστος ἔμεινα είναι ίδιος με το νεοελληνικό «έμεινα».
μιμνήσκω	μιμνήσκω ; -μνήσω ; -έμνησα ; — ; μέμνημαι ; ἐμνήσθην	θυμίζω· (μέσο) θυμάμαι	μνήμη, μνημείο, ανάμνηση, αμνησία: θέμα μνη-. Ο παρακείμενος μέμνημαι σημαίνει «θυμάμαι».
οἴομαι (οἶμαι)	οἴομαι ; οἰήσομαι ; — ; — ; — ; ᾠήθην	νομίζω, φρονώ	οἴησις: η «οίηση», η έπαρση όποιου νομίζει ότι ξέρει. Αύξηση οι → ῳ: ᾠόμην, ᾠήθην.
ὄμνυμι	ὄμνυμι ; ὀμοῦμαι ; ὤμοσα ; ὀμώμοκα ; ὀμώμοσμαι ; ὠμόσθην	ορκίζομαι	Αττικός αναδιπλασιασμός: ὀμ-ώμο-κα, όπως ἀκ-ήκο-α και ἐλ-ήλυθ-α. Ο μέλλοντας ὀμοῦμαι είναι μέσος.
ὁρῶ (ὁράω)	ὁρῶ ; ὄψομαι ; εἶδον ; ἑόρακα / ἑώρακα ; ἑώραμαι / ὦμμαι ; ὤφθην	βλέπω, αντικρίζω	ὅραμα, πανόραμα, ὄψις, οπτικός, ἰδέα: τρεις ρίζες, τρία θέματα. Το νεοελληνικό «είδα» ← εἶδον.
ὀφείλω	ὀφείλω ; ὀφειλήσω ; ὠφείλησα / ὤφελον ; ὠφείληκα ; — ; ὠφειλήθην	χρωστώ, οφείλω	οφειλή, οφειλέτης, οφείλημα: ό,τι «χρωστάς». Αύξηση ο → ω: ὠφείλησα, ὠφείληκα.
πάσχω	πάσχω ; πείσομαι ; ἔπαθον ; πέπονθα ; — ; —	πάσχω, υποφέρω	πάθος, πάθημα, συμπάθεια, αντιπάθεια, και το πένθος: θέμα παθ-/πονθ-/πενθ-. Το «έπαθα» ← ἔπαθον.
πείθω	πείθω ; πείσω ; ἔπεισα ; πέπεικα ; πέπεισμαι ; ἐπείσθην	πείθω, καταφέρνω	πειθώ, πίστη, πιστεύω, πειθαρχία: θέμα πειθ-/πιθ-/πιστ-. Ο παρακείμενος πέπεικε ζητήθηκε το 2024.
πίνω	πίνω ; πίομαι ; ἔπιον ; πέπωκα ; πέπομαι ; ἐπόθην	πίνω	πόση, ποτό, πότης, συμπόσιο: θέμα πο-/πω-. Το νεοελληνικό «ήπια» ← ἔπιον.
πίπτω	πίπτω ; πεσοῦμαι ; ἔπεσον ; πέπτωκα ; — ; —	πέφτω	πτώση, πτώμα, πτῶσις (και η πτώση του ονόματος!): θέμα πετ-/πεσ-/πτω-. Το «έπεσα» ← ἔπεσον.
ἐκπλήττω	ἐκπλήττω ; ἐκπλήξω ; ἐξέπληξα ; — ; ἐκπέπληγμαι ; ἐξεπλάγην	προκαλώ έκπληξη, καταπλήσσω	έκπληξη, πληγή, πλήκτρο: θέμα πληγ-/πλαγ-. Το «εξεπλάγη» ← ἐξεπλάγην.
πυνθάνομαι	πυνθάνομαι ; πεύσομαι ; ἐπυθόμην ; — ; πέπυσμαι ; —	μαθαίνω ρωτώντας, πληροφορούμαι	Το μανθάνω είναι «μαθαίνω»· το πυνθάνομαι είναι «μαθαίνω ρωτώντας». Θέμα πευθ-/πυθ-.
στρέφω	στρέφω ; στρέψω ; ἔστρεψα ; — ; ἔστραμμαι ; ἐστράφην	γυρίζω, στρέφω	στροφή, καταστροφή, αποστροφή, στρέμμα: θέμα στρεφ-/στροφ-/στραφ-. Στο 2026: ἀναστρέφεσθαι.
σκοπῶ (σκοπέω)	σκοπῶ ; σκέψομαι ; ἐσκεψάμην ; — ; ἔσκεμμαι ; —	παρατηρώ, εξετάζω, σκέφτομαι	σκοπός, σκέψη, τηλεσκόπιο, επίσκοπος: θέμα σκοπ-/σκεπ-. Στο σύνθετο: ἐπισκοπεῖν → ἐπεσκόπει (2025).
τείνω	τείνω ; τενῶ ; ἔτεινα ; τέτακα ; τέταμαι ; ἐτάθην	τεντώνω, τείνω	τάση, τόνος, έκταση, ένταση: θέμα τεν-/τα-. «Έτεινα το χέρι» = ἔτεινα το χέρι.
τέμνω	τέμνω ; τεμῶ ; ἔτεμον ; τέτμηκα ; τέτμημαι ; ἐτμήθην	κόβω, τέμνω	τομή, τμήμα, ανατομία, και το ἄτομο: αυτό που δεν κόβεται. Θέμα τεμ-/τμη-.
τίκτω	τίκτω ; τέξομαι ; ἔτεκον ; τέτοκα ; — ; —	γεννώ	τόκος, τοκετός, επιτόκιο: ό,τι «γεννά». Η οικογένεια: τίκτω → τόκος → επιτόκιο.
τρέπω	τρέπω ; τρέψω ; ἔτρεψα ; τέτροφα ; τέτραμμαι ; ἐτράπην / ἐτρέφθην	στρέφω, τρέπω σε φυγή	τροπή, τρόπος, τρόπαιο: όπου ο εχθρός «τρέπεται» σε φυγή. Στο τρόπαιο κρύβεται το τρέπω.
τρέφω	τρέφω ; θρέψω ; ἔθρεψα ; τέτροφα ; τέθραμμαι ; ἐτράφην	τρέφω, ανατρέφω	τροφή, θρέμμα, θρεπτικός, ανατροφή: το θ- και το τ- εναλλάσσονται (θρέψω / τρέφω).
τρέχω	τρέχω ; δραμοῦμαι ; ἔδραμον ; δεδράμηκα ; — ; —	τρέχω	δρόμος, δρομέας, ιππόδρομος, αεροδρόμιο: όλα από το δραμ-/δρομ-. Η ρίζα τρεχ- ζει μόνο στον ενεστώτα.
τυγχάνω	τυγχάνω ; τεύξομαι ; ἔτυχον ; τετύχηκα ; — ; —	τυχαίνω, πετυχαίνω, βρίσκω	τύχη, τυχαίος, ατυχία, ευτυχής: θέμα τυχ-/τευχ-. Το νεοελληνικό «έτυχε» ← ἔτυχε.
φαίνω	φαίνω ; φανῶ ; ἔφηνα ; πέφαγκα / πέφηνα ; πέφασμαι ; ἐφάνθην / ἐφάνην	δείχνω, φανερώνω· (μέσο) φαίνομαι	φαινόμενο, φανερός, φάντασμα, φως: θέμα φαν-/φα-. Το 2025: φανῆναι → φάνηθι.
φέρω	φέρω ; οἴσω ; ἤνεγκα / ἤνεγκον ; ἐνήνοχα ; ἐνήνεγμαι ; ἠνέχθην	φέρνω, μεταφέρω	φορά, φόρος, φορέας, διαφορά και οισοφάγος (από το οἴσω): τρία θέματα, τρεις οικογένειες λέξεων.
φεύγω	φεύγω ; φεύξομαι ; ἔφυγον ; πέφευγα ; — ; —	φεύγω, δραπετεύω	φυγή, φυγάς, πρόσφυγας, φυγόκεντρος: θέμα φευγ-/φυγ-. Το νεοελληνικό «έφυγα» ← ἔφυγον.
φθείρω	φθείρω ; φθερῶ ; ἔφθειρα ; ἔφθαρκα ; ἔφθαρμαι ; ἐφθάρην	καταστρέφω, διαφθείρω	φθορά, διαφθορά, άφθαρτος, φθαρτός: θέμα φθερ-/φθαρ-. Το «φθείρομαι» ζει ακόμη στα νέα.
χαίρω	χαίρω ; χαιρήσω ; — ; — ; — ; ἐχάρην	χαίρομαι, ευφραίνομαι	χαρά, χάρμα, χαίρε: θέμα χαρ-/χαιρ-. Ο ἐχάρην μοιάζει παθητικός, αλλά σημαίνει «χάρηκα».
χρῶμαι	χρῶμαι ; χρήσομαι ; ἐχρησάμην ; — ; κέχρημαι ; ἐχρήσθην	χρησιμοποιώ	χρήση, χρήσιμος, χρηστικός: θέμα χρη-. Το β΄ πρόσωπο χρῇ και το γ΄ χρῆται έχουν η, όπως ζῇ.
καταβαίνω	καταβαίνω ; καταβήσομαι ; κατέβην ; καταβέβηκα ; — ; —	κατεβαίνω, κατέρχομαι	κατάβαση, καταβήσομαι: οι «καταβησόμενοι» του 2023 (καταβαίνοντες → καταβησόμενοι).
διαβάλλω	διαβάλλω ; διαβαλῶ ; διέβαλον ; διαβέβληκα ; διαβέβλημαι ; διεβλήθην	κατηγορώ ψευδώς, συκοφαντώ	διαβολή, διάβολος: όποιος «ρίχνει» (βάλλω) κατηγορίες ανάμεσα (διά) σε ανθρώπους. Ο διαβεβλημένος του 2026.
ἀποβάλλω	ἀποβάλλω ; ἀποβαλῶ ; ἀπέβαλον ; ἀποβέβληκα ; ἀποβέβλημαι ; ἀπεβλήθην	αποβάλλω, διώχνω, χάνω	αποβολή, πρόβλημα, σύμβολο, βλήμα: θέμα βαλ-/βλη-. Η αύξηση μπαίνει μετά το ἀπό: ἀπ-έ-βαλον.
κατάγω	κατάγω ; κατάξω ; κατήγαγον ; κατῆχα ; κατῆγμαι ; κατήχθην	οδηγώ κάτω, επαναφέρω	κατῆγεν → κατῆχε (2024): το σύνθετο του ἄγω παίρνει τον παρακείμενο ἦχα μετά την πρόθεση.
εἰσέρχομαι	εἰσέρχομαι ; εἴσειμι ; εἰσῆλθον ; εἰσελήλυθα ; — ; —	μπαίνω, εισέρχομαι	εἴσοδος, εἴσειμι: ο μέλλοντας κρατά το εἶμι. Παρατατικός εἰσῄειν, εἰσῄεις (2020).
προέχω	προέχω ; προέξω ; προέσχον ; προέσχηκα ; — ; —	προηγούμαι, υπερέχω	Το προύχων του 2022 είναι το προέχων με κράση (προ-ἔχων). Η προστακτική αορίστου β΄ είναι πρόσχες.
διαλαμβάνω	διαλαμβάνω ; διαλήψομαι ; διέλαβον ; διείληφα ; διείλημμαι ; διελήφθην	καθορίζω, αντιλαμβάνομαι	Το διάλαβε του Σεπτεμβρίου 2025: προστακτική αορίστου β΄ του συνθέτου, χωρίς οξύτονο (το απλό είναι λαβέ).
πλέω	πλέω ; πλεύσομαι / πλευσοῦμαι ; ἔπλευσα ; πέπλευκα ; πέπλευσμαι ; —	ταξιδεύω με πλοίο, πλέω	πλοῦς, πλοῖον, πλεύση: το πλοίο είναι ό,τι «πλέει». Ο παρακείμενος πέπλευκα (2024: πλεύσας → πεπλευκώς).
περιοικῶ (περιοικέω)	περιοικῶ ; περιοικήσω ; περιῴκησα ; περιῴκηκα ; περιῴκημαι ; περιῳκήθην	κατοικώ γύρω, είμαι γείτονας	οι περίοικοι ήταν οι ελεύθεροι κάτοικοι γύρω από τη Σπάρτη. Παρατατικός περιῴκουν (2026): η αύξηση οι → ῳ μπαίνει μέσα.
ἐπισκοπῶ (ἐπισκοπέω)	ἐπισκοπῶ ; ἐπισκέψομαι ; ἐπεσκεψάμην ; — ; ἐπέσκεμμαι ; —	επιθεωρώ, επισκέπτομαι	επισκόπηση, επίσκοπος, επισκέπτομαι. Παρατατικός ἐπεσκόπει (2025): ἐπι + ε → ἐπε-.
ἀφανίζω	ἀφανίζω ; ἀφανιῶ ; ἠφάνισα ; ἠφάνικα ; ἠφάνισμαι ; ἠφανίσθην	εξαφανίζω, καταστρέφω	αφανής → αφανίζω: κάνω κάτι να μη φαίνεται. Μέλλοντας ἀφανιῶ, απαρέμφατο ἀφανιεῖν (2026).
ἐξελαύνω	ἐξελαύνω ; ἐξελῶ ; ἐξήλασα ; ἐξελήλακα ; ἐξελήλαμαι ; ἐξηλάθην	διώχνω, εκδιώκω	ἐξελᾷ (Σεπτ. 2025): ο μέλλοντας του ἐλαύνω στο γ΄ ενικό, με ᾳ.
ἐκλείπω	ἐκλείπω ; ἐκλείψω ; ἐξέλιπον ; ἐκλέλοιπα ; ἐκλέλειμμαι ; ἐξελείφθην	εκλείπω, χάνομαι	έκλειψη: ο ήλιος «ἐκλείπει». Παρατατικός ἐξέλειπες (2020).
συλλαμβάνω	συλλαμβάνω ; συλλήψομαι ; συνέλαβον ; συνείληφα ; συνείλημμαι ; συνελήφθην	συλλαμβάνω, πιάνω	σύλληψη: σύν + λαμβάνω. Το συν- γίνεται συλ- πριν από λ, αλλά στον αόριστο ξαναγυρίζει: συνέλαβον.
περιορῶ (περιοράω)	περιορῶ ; περιόψομαι ; περιεῖδον ; περιεώρακα ; περιεώραμαι ; περιώφθην	αφήνω αδιάφορα, ανέχομαι	Το περιιδεῖν (Επαναληπτικές 2024): ο αόριστος β΄ του περιορῶ. Μέλλοντας περιόψομαι: περιόψεσθε.
ψηφίζομαι	ψηφίζομαι ; ψηφιοῦμαι / ψηφίσομαι ; ἐψηφισάμην ; — ; ἐψήφισμαι ; ἐψηφίσθην	ψηφίζω, αποφασίζω με ψήφο	ψήφος, ψήφισμα, ψηφοφορία: θέμα ψηφ-. Το 2024: ψηφισαμένων → ἐψηφισμένων (ψ- → ἐ-).
κρίνω	κρίνω ; κρινῶ ; ἔκρινα ; κέκρικα ; κέκριμαι ; ἐκρίθην	κρίνω, ξεχωρίζω	κρίση, κριτής, κριτήριο: θέμα κριν-. Το ι δεν μακραίνει στον αόριστο: ἔκρινα, όπως το νεοελληνικό «έκρινα».
ἀγγέλλω	ἀγγέλλω ; ἀγγελῶ ; ἤγγειλα ; ἤγγελκα ; ἤγγελμαι ; ἠγγέλθην	αναγγέλλω, ειδοποιώ	ἄγγελος, εὐαγγέλιον, άγγελμα: ό,τι «αναγγέλλεται». Αύξηση α → η (χρονική) και αντικατάσταση του σ με έκταση ε → ει: ἤγγειλα.
στέλλω	στέλλω ; στελῶ ; ἔστειλα ; ἔσταλκα ; ἔσταλμαι ; ἐστάλην	στέλνω, αποστέλλω	ἀπόστολος, ἐπιστολή, στολή: ό,τι «στέλλεται». Το νεοελληνικό «έστειλα» ← ἔστειλα.
κομίζω	κομίζω ; κομιῶ ; ἐκόμισα ; κεκόμικα ; κεκόμισμαι ; ἐκομίσθην	φέρνω, μεταφέρω· (μέσο) παίρνω πίσω	κομιστής, κόμιση, κομίζω: αυτός που «φέρνει». Το πρότυπο του αττικού μέλλοντα: κομιῶ, κομιεῖς, κομιεῖ.
τιμῶ (τιμάω)	τιμῶ ; τιμήσω ; ἐτίμησα ; τετίμηκα ; τετίμημαι ; ἐτιμήθην	τιμώ, εκτιμώ	τιμή, τίμημα, τιμητής: η «τιμή» που αποδίδουμε. Το πρότυπο των συνηρημένων σε -άω.
ποιῶ (ποιέω)	ποιῶ ; ποιήσω ; ἐποίησα ; πεποίηκα ; πεποίημαι ; ἐποιήθην	κάνω, δημιουργώ	ποίηση, ποιητής, ποίημα: ό,τι «κάνεις» με τον νου. Το πρότυπο των συνηρημένων σε -έω.
δηλῶ (δηλόω)	δηλῶ ; δηλώσω ; ἐδήλωσα ; δεδήλωκα ; δεδήλωμαι ; ἐδηλώθην	φανερώνω, δηλώνω	δήλωση, δῆλος (φανερός): ό,τι γίνεται φανερό. Το πρότυπο των συνηρημένων σε -όω.

Πολιτεία: το σπήλαιο, και η αρχή της φιλοσοφίας (Γ.8, Γ.9, Γ.10, Α.1, Α.2, Α.3)

Λέξη	Τύποι	Σημασία	Γαντζάκι
ἀπεικάζω	ἀπεικάζω ; ἀπεικάσω ; ἀπῄκασα ; — ; ἀπῄκασμαι ; —	παρομοιάζω, παραβάλλω, απεικονίζω	ἀπείκασον: η λέξη-κλειδί της αλληγορίας. εἰκών → εικόνα, εικονικός, εικαστικός.
ἡ παιδεία	παιδεία, παιδείας θηλ.	μόρφωση, εκπαίδευση, ανατροφή, πολιτισμός	παῖς + ἄγω: ο παιδαγωγός «οδηγεί το παιδί». Στον Πλάτωνα παιδεία = στροφή της ψυχής, όχι μόνο γνώσεις.
ἡ ἀπαιδευσία	ἀπαιδευσία, ἀπαιδευσίας θηλ.	έλλειψη μόρφωσης, αμορφωσιά	ἀ- στερητικό: ἀπαιδευσία, ἀπορία, ἄγνοια. Η αλληγορία ξεκινά: παιδείας τε πέρι καὶ ἀπαιδευσίας.
τὸ πάθος	τὸ πάθος, πάθους ουδ.	εμπειρία, κατάσταση· πάθημα, συναίσθημα	τοιούτῳ πάθει = «με μια τέτοια κατάσταση». Πάσχω → πάθος, απαθής, συμπάθεια.
ὁ δεσμώτης	δεσμώτης, δεσμώτου αρσ.	δέσμιος, φυλακισμένος	δεσμός + -της: ο δεμένος. Οι δεσμώτες του σπηλαίου: δεσμωτῶν, δεσμώτας.
κατάγειος	κατάγειος, -ον	υπόγειος	κατά + γῆ: υπόγειος. Ισόγειο, γεωλογία. Στο κείμενο: ἐν καταγείῳ οἰκήσει.
σπηλαιώδης	σπηλαιώδης, -ες	σαν σπηλιά, σπηλαιώδης	σπήλαιον + -ώδης («όμοιος με»): όπως αιθουσώδης. Δοτική θηλυκού: σπηλαιώδει.
ὁ θαυματοποιός	θαυματοποιός, θαυματοποιοῦ αρσ.	ταχυδακτυλουργός, κουκλοπαίκτης	θαῦμα + ποιῶ: αυτός που «κάνει θαύματα». Δοτική πληθυντικού θαυματοποιοῖς.
τὸ παράφραγμα	τὸ παράφραγμα, παραφράγματος ουδ.	παραπέτασμα, οθόνη	παρά + φράσσω: αυτό που φράζει δίπλα. Το 2025: ὑπὲρ ὧν → παραφράγματα.
ἡ σκιά	σκιά, σκιᾶς θηλ.	σκιά, είδωλο	Οι σκιές του Γ.8 είναι τα είδωλα της αλήθειας. σκιά → σκιώδης, σκιάχτρο.
ἄτοπος	ἄτοπος, -ον	παράξενος, παράδοξος, ασυνήθιστος	ἀ- + τόπος: «εκτός τόπου», δηλαδή παράξενο. Ο Γλαύκων: ἄτοπον … ἀτόπους.
περιάγω	περιάγω ; περιάξω ; περιήγαγον ; περιῆχα ; περιῆγμαι ; περιήχθην	περιστρέφω, γυρίζω γύρω	περὶ + ἄγω: περιάγειν τὰς κεφαλάς. Η περιαγωγή της ψυχής (Γ.9) είναι στροφή.
ἡ περιαγωγή	περιαγωγή, περιαγωγῆς θηλ.	περιστροφή, στροφή της ψυχής από το σκοτάδι στο φως	Ο όρος-κλειδί του Γ.9: η παιδεία είναι τέχνη τῆς περιαγωγῆς. περὶ + ἄγω.
μεταστρέφω	μεταστρέφω ; μεταστρέψω ; μετέστρεψα ; μετέστροφα ; μετέστραμμαι ; μετεστράφην	στρέφω αλλού, αλλάζω κατεύθυνση	μετα- + στρέφω: μεταστροφή. Στο Γ.9 η ψυχή μεταστραφήσεται (παθητικός μέλλοντας).
ἐντίθημι	ἐντίθημι ; ἐνθήσω ; ἐνέθηκα ; ἐντέθεικα ; ἐντέθειμαι ; ἐνετέθην	βάζω μέσα, εμφυτεύω	ἐν + τίθημι: ἐντιθέναι ὄψιν τυφλοῖς = «βάζω όραση σε τυφλούς»: ό,τι ο Πλάτων απορρίπτει.
τὸ ὄμμα	τὸ ὄμμα, ὄμματος ουδ.	μάτι, βλέμμα	ὄμμα: ποιητική λέξη για το μάτι. Ρίζα ὀπ-: οπτική, οφθαλμός.
τυφλός	τυφλός, -ή, -όν	τυφλός	τυφλοῖς ὀφθαλμοῖς: αρσενικό πληθυντικού, δοτική (ὁ ὀφθαλμός είναι αρσενικό). Τυφλώνω, τύφλωση.
ἡ ἀνάβασις	ἀνάβασις, ἀναβάσεως θηλ.	ανάβαση, πορεία προς τα πάνω	ἀνά + βαίνω: η πορεία του φιλοσόφου προς το Αγαθό (Γ.10). Ο Ξενοφών έγραψε Κύρου Ἀνάβασιν.
ἀναβαίνω	ἀναβαίνω ; ἀναβήσομαι ; ἀνέβην ; ἀναβέβηκα ; — ; —	ανεβαίνω	ἀνά + βαίνω: ἀναβῆναι ἐκείνην τὴν ἀνάβασιν. Ανάβαση προς τη γνώση.
ὁ οἰκιστής	οἰκιστής, οἰκιστοῦ αρσ.	ιδρυτής (αποικίας ή πόλης)	οἶκος → οἰκίζω: ο οἰκιστής ιδρύει νέα πόλη. Στο Γ.10 οι ιδρυτές της ιδανικής πόλης.
ἀναγκάζω	ἀναγκάζω ; ἀναγκάσω ; ἠνάγκασα ; ἠνάγκακα ; ἠνάγκασμαι ; ἠναγκάσθην	αναγκάζω, εξαναγκάζω	ἀνάγκη → ἀναγκάζω: ἠναγκασμένοι (Γ.8), ἀναγκάσαι (Γ.10), πειθοῖ τε καὶ ἀνάγκῃ.
ἡ ἀνάγκη	ἀνάγκη, ἀνάγκης θηλ.	ανάγκη, εξαναγκασμός, αναγκαιότητα	Η ἀνάγκη διατρέχει τα τρία κείμενα: «Ἀνάγκη» (Γ.8), «πειθοῖ τε καὶ ἀνάγκῃ» (Γ.10).
συναρμόττω	συναρμόττω (συναρμόζω) ; συναρμόσω ; συνήρμοσα ; συνήρμοκα ; συνήρμοσμαι ; συνηρμόσθην	ενώνω, προσαρμόζω μεταξύ τους	σύν + ἁρμόττω: αρμονία, αρμός. Ο νόμος συναρμόττων τοὺς πολίτας.
ὁ σύνδεσμος	σύνδεσμος, συνδέσμου αρσ.	δεσμός, σύνδεση· (γραμματική) σύνδεσμος	σύν + δέω: ό,τι δένει μαζί. Ο σύνδεσμος τῆς πόλεως (Γ.10)· δεσμοὶ φιλίας (Β.6).
μακάρων νῆσοι	μακάρων νῆσοι	νησιά των Μακάρων: ο τόπος όπου ζουν μετά θάνατον οι ήρωες και οι δίκαιοι	μάκαρ, μακάριος: ο ευλογημένος. Μακαρίτης. Στο Γ.10 οι φιλόσοφοι νομίζουν ότι ζουν ήδη εκεί.
ἡ νῆσος	νῆσος, νήσου θηλ.	νησί	Πελο-πόννησος = νήσος του Πέλοπα· χερσόνησος. Θηλυκό παρά την κατάληξη -ος.
θαυμάζω	θαυμάζω ; θαυμάσομαι ; ἐθαύμασα ; τεθαύμακα ; τεθαύμασμαι ; ἐθαυμάσθην	θαυμάζω, εκπλήσσομαι, απορώ	θαῦμα → θαυμάζω: η έκπληξη είναι η αρχή και της φιλοσοφίας (Α.1) και του θαυματοποιού (Γ.8).
ἀγνοῶ (ἀγνοέω)	ἀγνοῶ ; ἀγνοήσω ; ἠγνόησα ; ἠγνόηκα ; — ; ἠγνοήθην	αγνοώ, δεν γνωρίζω	ἄ-γνοια, ἀγνοῶ: δεν ξέρω. Οἴεται ἀγνοεῖν: «νομίζει ότι αγνοεί».
ἡ ἄγνοια	ἄγνοια, ἀγνοίας θηλ.	άγνοια, αμάθεια	ἀ- + γνῶναι: χωρίς γνώση. φεύγειν τὴν ἄγνοιαν: η αφετηρία της φιλοσοφίας.
φιλόμυθος	φιλόμυθος, -ον	αυτός που αγαπά τους μύθους	φίλος + μῦθος: φιλόμυθος. Ο φιλόμυθος είναι φιλόσοφός πώς (Α.1).
ἡ ῥᾳστώνη	ῥᾳστώνη, ῥᾳστώνης θηλ.	άνεση, ραστώνη	ῥᾴδιος → ῥᾳστώνη: ό,τι γίνεται εύκολα. Ζεύγος Σεπτ. 2022: ῥᾳστώνην – ραδιούργος.
ἡ διαγωγή	διαγωγή, διαγωγῆς θηλ.	ψυχαγωγία, ευχάριστη ενασχόληση, τρόπος ζωής	διά + ἄγω: πώς «περνάς» τον χρόνο σου. Σήμερα «διαγωγή» = συμπεριφορά μαθητή· στο κείμενο = ψυχαγωγία.
ἐλεύθερος	ἐλεύθερος, -α, -ον	ελεύθερος· στο Α.1: που υπάρχει για τον εαυτό του	ἐλευθερία, ἐλευθερώνω. Ἐλευθέρα επιστήμη = αυτοσκοπός, όχι πολιτική ελευθερία.
ἡ ἐπιστήμη	ἐπιστήμη, ἐπιστήμης θηλ.	γνώση, επιστήμη, ικανότητα	ἐπὶ + ἵσταμαι: «στέκομαι πάνω σε κάτι με βεβαιότητα». Πανεπιστήμιο, επιστήμονας.
τὸ ὄργανον	τὸ ὄργανον, ὀργάνου ουδ.	εργαλείο, όργανο, μέσο	ἔργον ~ ὄργανον: το εργαλείο. Στο Α.2 το σώμα είναι ὄργανον· στο Γ.9 το ὄργανον ᾧ καταμανθάνει.
ἡ ὀρθότης	ὀρθότης, ὀρθότητος θηλ.	ορθότητα, σωστή κρίση	ὀρθός → ὀρθότης: ορθότητα, κατόρθωμα. Η φιλοσοφία έχει τὴν ὀρθότητα τοῦ κρίνειν.
ἐπιτάττω	ἐπιτάττω (ἐπιτάσσω) ; ἐπιτάξω ; ἐπέταξα ; ἐπιτέταχα ; ἐπιτέταγμαι ; ἐπετάχθην	διατάζω, επιβάλλω	ἐπί + τάττω: τάξη, τακτική. Αἱ ἐπιτάττουσαι ἐπιστῆμαι διατάζουν· οἱ ὑπηρετοῦσαι υπηρετούν.
χρῶμαι (χράομαι)	χρῶμαι ; χρήσομαι ; ἐχρησάμην ; κέχρημαι ; — ; ἐχρήσθην	χρησιμοποιώ (+ δοτική)	χράομαι + δοτική: χρῆσθαι αὐτῇ, αὐτοῖς χρωμένοις. Χρήση, χρήσιμος, κοινόχρηστα (Σεπτ. 2024).
ἡ χρῆσις	χρῆσις, χρήσεως θηλ.	χρήση, μεταχείριση	χράομαι → χρῆσις: «ἐπικίνδυνός ἐστιν ἡ χρῆσις» (Α.2). Γενική χρήσεως (Α.1: οὐ χρήσεώς τινος ἕνεκεν).
φιλοσοφῶ (φιλοσοφέω)	φιλοσοφῶ ; φιλοσοφήσω ; ἐφιλοσόφησα ; πεφιλοσόφηκα ; — ; —	φιλοσοφώ, ασχολούμαι με τη φιλοσοφία	φίλος + σοφία: «αγαπώ τη σοφία». Ἐφιλοσόφησαν, φιλοσοφεῖν· φιλοσοφητέον = πρέπει να φιλοσοφούμε.
φιλοσοφητέον	φιλοσοφητέος, -α, -ον	πρέπει να φιλοσοφούμε (ουδέτερο ενικού)	-τέος = υποχρέωση: φιλοσοφητέον ἡμῖν = δεῖ ἡμᾶς φιλοσοφεῖν. Δύο φορές στο Α.2, μία στο Α.3.
ἄωρος	ἄωρος, -ον	πρόωρος, ανώριμος	ἀ- + ὥρα: «εκτός ώρας», πριν από την ώρα. Πρόωρος, ανώριμος.
πάρωρος	πάρωρος, -ον	καθυστερημένος, που πέρασε η ώρα του	παρά + ὥρα: «πέρασε την ώρα». Το ζεύγος ἄωρος – πάρωρος καλύπτει όλες τις ηλικίες.
ὑγιαίνω	ὑγιαίνω ; ὑγιανῶ ; ὑγίανα ; — ; — ; —	είμαι υγιής, έχω υγεία	ὑγιής: υγεία, υγιεινή. Τὸ κατὰ ψυχὴν ὑγιαῖνον = η υγεία της ψυχής: η φιλοσοφία ως θεραπεία.
μελετῶ (μελετάω)	μελετῶ ; μελετήσω ; ἐμελέτησα ; μεμελέτηκα ; μεμελέτημαι ; ἐμελετήθην	μελετώ, ασκούμαι, φροντίζω	μελέτη, αμέλεια. ΠΡΟΣΟΧΗ: μελετᾶν (Α.3) ≠ μελλέτω (από το μέλλω, «αργώ»).
ἡ εὐδαιμονία	εὐδαιμονία, εὐδαιμονίας θηλ.	ευτυχία, ευδαιμονία	εὖ + δαίμων: «ο καλός δαίμονας». Για τον Επίκουρο παρούσης μὲν αὐτῆς πάντα ἔχομεν· για τον Αριστοτέλη ἐνέργεια ψυχῆς.
ἡ ἀφοβία	ἀφοβία, ἀφοβίας θηλ.	απουσία φόβου, ατρομησία	ἀ- + φόβος: αφοβία, φοβία. Ο νέος γίνεται «και παλιός» διὰ τὴν ἀφοβίαν τῶν μελλόντων.
τὸ ἔθος	τὸ ἔθος, ἔθους ουδ.	συνήθεια, έθιμο	ἔθος → ἠθικός: συνήθεια και χαρακτήρας. Στο Γ.9 οι άλλες αρετές: ἔθεσι καὶ ἀσκήσεσιν.
ἡ ἄσκησις	ἄσκησις, ἀσκήσεως θηλ.	άσκηση, εξάσκηση	ἀσκέω → ἄσκησις: άσκηση, ασκητής. Οι άλλες αρετές αποκτώνται ἔθεσι καὶ ἀσκήσεσιν.
ὁ σκοπός	σκοπός, σκοποῦ αρσ.	σκοπός, στόχος	σκοπέω → σκέψη, σκοπιμότητα. Οι απαίδευτοι οὐκ ἔχουσιν ἕνα σκοπόν.
ἐπιτροπεύω	ἐπιτροπεύω ; ἐπιτροπεύσω ; ἐπετρόπευσα ; — ; — ; —	κυβερνώ, διαχειρίζομαι ως επίτροπος	ἐπί + τρέπω: ο ἐπίτροπος είναι αυτός στον οποίο εμπιστεύονται την πόλη: επιτροπή, επίτροπος.
διατρίβω	διατρίβω ; διατρίψω ; διέτριψα ; διατέτριφα ; διατέτριμμαι ; διετρίβην	περνώ τον χρόνο μου, καθυστερώ, ασχολούμαι	διατριβή (διδακτορική διατριβή) = ενασχόληση. Οἱ ἐν παιδείᾳ ἐώμενοι διατρίβειν διὰ τέλους.
ὁ πόνος	πόνος, πόνου αρσ.	κόπος, μόχθος· (νέα ελληνικά) πόνος	πένομαι, πόνος: ο κόπος. Στο Γ.10 «πόνοι τε καὶ τιμαί»: κόποι και τιμές. Σήμερα πόνος = ό,τι πονά.

Επίθετα, παραθετικά, επιρρήματα, αντωνυμίες, αριθμητικά (Γ3)

Λέξη	Τύποι	Σημασία	Γαντζάκι
ἀγαθός	ἀγαθός ; ἀμείνων, βελτίων, κρείττων, λῴων ; ἄριστος, βέλτιστος, κράτιστος, λῷστος	καλός, ικανός· ενάρετος	Ένας θετικός, τέσσερα συγκριτικά: ἄριστος σε αριστοκρατία και αριστούργημα, κράτιστος στο κράτος.
κακός	κακός ; κακίων, χείρων ; κάκιστος, χείριστος	κακός· αχρείος· δειλός	Το χείρων ζει ακόμη στο «χειρότερος»· το κακίων είναι το πιο κανονικό.
μέγας	μέγας, μεγάλη, μέγα ; μείζων, μεῖζον ; μέγιστος	μεγάλος· σπουδαίος	Το μείζων ζει στο «μείζον θέμα»· το μέγιστος στον μεγιστάνα.
μικρός	μικρός ; μικρότερος, ἐλάττων, ἥττων ; μικρότατος, ἐλάχιστος, (επίρρ.) ἥκιστα	μικρός· ασήμαντος	Μικρός → μικροσκόπιο· ἐλάχιστος → ελάχιστος· ἥττων → ήττα (ο «μικρότερος» στη μάχη).
μακρός	μακρός, -ά, -όν ; μακρότερος ; μακρότατος, μήκιστος	μακρύς· μακρινός· που διαρκεί πολύ	Το μακ- είναι μακρό θέσει (κρ): μακρότερος με ο. Ο υπερθετικός μήκιστος πάει με το μῆκος (το μάκρος): μήκος, μήκος κύματος.
ὀλίγος	ὀλίγος, -η, -ον ; μείων, μεῖον ; ὀλίγιστος	λίγος (στον πληθυντικό: λίγοι)	Ὀλιγαρχία = η εξουσία των ολίγων· μείων → μειονότητα, μειοψηφία.
πολύς	πολύς, πολλή, πολύ ; πλείων, πλέον ; πλεῖστος	πολύς (στον πληθυντικό: πολλοί)	Πλείων → πλειοψηφία, πλειονότητα, πλεονέκτημα· πλεῖστος → πλείστοι.
καλός	καλός, -ή, -όν ; καλλίων, κάλλιον ; κάλλιστος	όμορφος· ευγενής· τίμιος	Το θέμα καλλ- (κάλλος) ζει στον καλλιτέχνη και στην καλλιγραφία.
ῥᾴδιος	ῥᾴδιος, -α, -ον ; ῥᾴων, ῥᾷον ; ῥᾷστος	εύκολος	Η υπογεγραμμένη ᾳ του ῥᾴδιος μένει στον ῥᾴων και στο επίρρημα ῥᾳδίως· ο υπερθετικός είναι ῥᾷστος.
ταχύς	ταχύς, ταχεῖα, ταχύ ; θάττων, θᾶττον ; τάχιστος	γρήγορος	Ταχύτητα και ταχυδρόμος από το ταχ-· το θάττων έχει το παλιό θαχ-.
αἰσχρός	αἰσχρός, -ά, -όν ; αἰσχίων, αἴσχιον ; αἴσχιστος	άσχημος· ντροπιαστικός	Από το αἶσχος βγαίνει η αισχύνη· Παν. Σεπτ. 2024: αἰσχράν → αἰσχίονα.
ἐχθρός	ἐχθρός, -ά, -όν ; ἐχθίων, ἔχθιον ή ἐχθρότερος ; ἔχθιστος ή ἐχθρότατος	εχθρικός· ο εχθρός	Από το ἔχθρα βγαίνει η έχθρα· το ἐχθίων είναι ο «πιο εχθρικός».
ἡδύς	ἡδύς, ἡδεῖα, ἡδύ ; ἡδίων, ἥδιον ; ἥδιστος	γλυκός, ευχάριστος	Από το ἡδύς βγαίνουν το ηδύποτο και η ηδονή· το ἥδιστος είναι ο «πιο ευχάριστος».
φίλος	φίλος, -η, -ον ; φίλτερος, φιλαίτερος, φιλίων ; φίλτατος, φιλαίτατος	αγαπητός· φίλος	Το «φίλτατε» (αγαπητέ μου) είναι ο υπερθετικός του φίλος.
ὑπέρτερος	ὑπέρτερος, -α, -ον ; ὕπατος, -η, -ον	ανώτερος, ισχυρότερος· (ὕπατος) ο ανώτατος	Ὕπατος → ύπατος (υπατεία, ύπατος αρμοστής)· ὑπέρτερος → υπέρτερος, υπεροχή: όλα από το ὑπέρ («πάνω από»).
ἔσχατος	ἔσχατος, -η, -ον	ο τελευταίος· ο πιο απομακρυσμένος· ο ακραίος	Έσχατος → έσχατα, εσχατιά, εσχατολογία: «τα έσχατα» είναι τα τελευταία.
εὖ	εὖ ; ἄμεινον, βέλτιον, κρεῖττον ; ἄριστα, βέλτιστα, κράτιστα	καλά, σωστά	Το πρώτο συνθετικό ευ-: ευγενής, ευτυχία, ευχαριστώ· το αντίθετο είναι κακῶς.
μάλα	μάλα ; μᾶλλον ; μάλιστα	πολύ, πάρα πολύ	Το μάλιστα στη νέα ελληνική σημαίνει «ναι, βεβαίως»: στα αρχαία είναι ο υπερθετικός του μάλα, «πάρα πολύ, κυρίως».
πάλαι	πάλαι ; παλαίτερον ; παλαίτατα	παλιά, εδώ και καιρό	Από το πάλαι: παλαιός, παλαιολιθικός, παλαίωση.
ἑαυτοῦ	ἑαυτοῦ, -ῆς ; ἑαυτῷ ; ἑαυτόν	του εαυτού του, της εαυτής της	Το νέο «εαυτός» (ο εαυτός μου) είναι αυτό το ἑαυτόν. Στο α΄ και β΄ πληθυντικού όμως γίνεται δύο λέξεις: ὑμᾶς αὐτάς (Παν. 2024).
ἐμαυτοῦ	ἐμαυτοῦ, -ῆς ; ἐμαυτῷ ; ἐμαυτόν	του εαυτού μου	ἐμαυτῷ κακονούστατος ἦν: ο Λυσίας (2026) λέει ότι θα ήταν ο χειρότερος εχθρός του ίδιου του εαυτού του.
ἀλλήλων	ἀλλήλων, -οις, -ους	ο ένας τον άλλον· μεταξύ τους	Το νέο «αλληλεγγύη» και «αλληλοβοήθεια» είναι ό,τι κάνουμε ἀλλήλοις: «ο ένας στον άλλο».
αὐτός	αὐτός, αὐτή, αὐτό	ο ίδιος· (πλάγιες πτώσεις) αυτόν· (με άρθρο) ο ίδιος	Στα σύνθετα το αὐτο- σημαίνει «ο ίδιος, μόνος του»: αυτονομία, αυτόματος, αυτοκίνητο.
οὗτος	οὗτος, αὕτη, τοῦτο	αυτός, αυτή, αυτό (εδώ ή όσα είπαμε)	Δείχνει αυτό που μόλις ειπώθηκε: στο Α1 η ερώτηση «σε ποια λέξη αναφέρεται το τούτων;» είναι δουλειά του οὗτος.
ἐκεῖνος	ἐκεῖνος, ἐκείνη, ἐκεῖνο	εκείνος, εκείνη, εκείνο	Από το ἐκεῖ: το οὗτος δείχνει το κοντινό, το ἐκεῖνος το μακρινό. Στο ουδέτερο ἐκεῖνο δεν έχει -ν (όπως το ἄλλο, το αὐτό).
ὅστις	ὅστις, ἥτις, ὅ τι	όποιος· εκείνος που	Δύο λέξεις σε μία: ὅς + τις. Γι’ αυτό στον πληθυντικό αλλάζουν και τα δύο: οἵτινες.
τίς	τίς, τί ; τὶς, τὶ	ποιος; τι; (τίς)· κάποιος, κάτι (τὶς)	Η ερωτηματική τίς έχει πάντα οξεία· η αόριστη τὶς γέρνει πάνω στη λέξη πριν (εγκλιτική).
οὐδείς	οὐδείς, οὐδεμία, οὐδέν	κανένας, καμία, κανένα	Από το οὐδὲ + εἷς = ούτε ένας: γι’ αυτό κλίνεται σαν το εἷς (οὐδεμιᾷ σαν το μιᾷ).
μηδείς	μηδείς, μηδεμία, μηδέν ; μηδενός, μηδεμιᾶς	κανένας, καμία, κανένα (με άρνηση μή)	Μηδὲ + εἷς = ούτε ένας: το μηδέν γίνεται «μηδενικό», «μηδενισμός». Βρίσκεται εκεί όπου η άρνηση είναι μή (απαρέμφατο, προστακτική, υποτακτική).
ἕκαστος	ἕκαστος, -η, -ον	ο καθένας (από πολλούς)	Από το ἕκαστος βγαίνουν το «εκάστοτε» (κάθε φορά) και το «έκαστος»· ο ἑκάτερος είναι «καθένας από τους δύο».
ἑκάτερος	ἑκάτερος, -α, -ον	ο καθένας από τους δύο	Το -τερος δείχνει «ένας από δύο»: ἑκάτερος, ἕτερος, ἀμφότεροι, οὐδέτερος. Στα νέα: «εκατέρωθεν» (και από τις δύο πλευρές).
ἀμφότεροι	ἀμφότεροι, -αι, -α	και οι δύο μαζί	Ἀμφότεροι = και οι δύο μαζί (ο ἑκάτερος είναι ο καθένας χωριστά). Από το ἀμφί: αμφίβολος, αμφιθέατρο, αμφίπλευρος.
οὐδέτερος	οὐδέτερος, -α, -ον	κανένας από τους δύο, ούτε ο ένας ούτε ο άλλος	Οὐδὲ + ἕτερος: εδώ το ουδέτερο γένος, ούτε αρσενικό ούτε θηλυκό. Ουδετερότητα = στάση χωρίς πλευρά.
εἷς	εἷς, μία, ἕν ; ἑνός, μιᾶς	ένας, μία, ένα	Από το ἕν: ενότητα, ένωση, ενιαίος· και το οὐδείς κλίνεται σαν το εἷς (οὐδεμιᾷ σαν το μιᾷ).
δύο	δύο ; δυοῖν ; δυσί	δύο	Από το δύο (θέμα δυ-/δι-): δυάδα, δισύλλαβος, διπλός. Η γενική δυοῖν είναι δυϊκός τύπος.
τρεῖς	τρεῖς, τρία ; τριῶν ; τρισί	τρεις, τρία	Θέμα τρι-: τρίγωνο, τριάδα, τρίπους, τρίτος.
ἑκατόν	ἑκατόν ; ἑκατοστός	εκατό	Το εκατομμύριο είναι ἑκατόν + μύριοι (εκατό φορές δέκα χιλιάδες).
μύριοι	μύριοι, -αι, -α ; μυρίοι	δέκα χιλιάδες· (μυρίοι) αναρίθμητοι	Μύριοι (προπαροξύτονο) = 10.000 → μυριάδα· μυρίοι (παροξύτονο) = αναρίθμητοι.
ἅπαξ	ἅπαξ	μία φορά	Από το ἅπαξ: «άπαξ λεγόμενον», η λέξη που εμφανίζεται μόνο μία φορά.
δίς	δίς	δύο φορές	Το δίς (θέμα δι-) ζει στο δισύλλαβος και στο δίλημμα (δίς + λῆμμα, «δύο προτάσεις»).
τρίς	τρίς	τρεις φορές	Το τρίς ζει στο τρισύλλαβος και στο Τρισάγιο (ο ύμνος «Ἅγιος ὁ Θεός» τρεις φορές).
τετράκις	τετράκις	τέσσερις φορές	Από το 4 και πάνω το επίρρημα κάνει -άκις: τετράκις, πεντάκις, ἑξάκις· και πολλάκις = πολλές φορές.

Λεξιλόγιο του αδιδάκτου: οι 600 λέξεις, τα μόρια, ὡς/ἄν/ὥστε (Γ1, Γ2, Γ3)

Λέξη	Τύποι	Σημασία	Γαντζάκι
μέν	μέν	μεν… δε (δηλώνει αντίθεση ή απλή αντιπαράθεση)	«μέν… δέ» = «ο ένας… ο άλλος». Το μέν στέκεται πάντα δεύτερο στην πρόταση και ζητάει το δέ που θα το συμπληρώσει.
δέ	δέ	δε, όμως, και (μεταβατικό ή ήπια αντιθετικό)	Δεύτερη θέση και εδώ: ἐγὼ δέ = «εγώ όμως / κι εγώ». Αν δεις μέν πιο πάνω, το δέ είναι ο αντίποδάς του.
γάρ	γάρ	γιατί, διότι, πράγματι (εξηγητικό)	γάρ = «γιατί»: ξεκινά την αιτιολόγηση αλλά γράφεται δεύτερο (οὐ γάρ = «γιατί δεν…»).
οὖν	οὖν	λοιπόν, επομένως, πράγματι	οὖν = «λοιπόν»: δείχνει ότι βγάζουμε συμπέρασμα ή συνεχίζουμε μετά από διακοπή (τί οὖν; «λοιπόν τι;»).
δή	δή	ακριβώς, ήδη, λοιπόν, δηλαδή · (με ειρωνεία) δήθεν	δή = «ακριβώς, ήδη»: το ίδιο μόριο κρύβεται στα ἤδη και ἐπειδή (και στο οὕτω δή). Δίνει έμφαση, όχι νέο νόημα.
γε	γε	τουλάχιστον, βέβαια, μάλιστα (δίνει έμφαση στην προηγούμενη λέξη)	γε τονίζει τη λέξη πριν από αυτό: ἐγώ γε = «εγώ τουλάχιστον». Σαν έντονο γράψιμο με μαρκαδόρο.
τε	τε	επίσης, και (εγκλιτικό τε) · τε… καί: και… και	τε… καί = «και… και»: το τε είναι ελαφρύ, ατονικό, και κολλάει στην πρώτη λέξη του τμήματος.
ἀλλά	ἀλλά	αλλά, παρά (μετά από άρνηση)	ἀλλά = «αλλά»: οὐ… ἀλλά = «όχι… αλλά». Σε αντίθεση με το δέ, ἀλλά διορθώνει ή αντιτίθεται ρητά.
ἤ	ἤ	ή · (μετά από συγκριτικό) παρά, από	ἤ = «ή»· μετά από συγκριτικό (μᾶλλον ἤ) γίνεται «παρά, από». Το 2026: «μᾶλλον ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί».
οὔτε	οὔτε	ούτε · οὔτε… οὔτε: ούτε… ούτε	οὔτε… οὔτε = «ούτε… ούτε». Με μή γίνεται μήτε… μήτε (μήθ’ ὡς… μήθ’ ὡς, 2026).
μήτε	μήτε	μήτε… μήτε: ούτε… ούτε	μήτε είναι το οὔτε του μή: ό,τι θέλει μή (ευχή, απαγόρευση, υπόθεση, τελικό) θέλει και μήτε.
ἄρα	ἄρα (ερωτηματικό: ἆρα)	άρα, λοιπόν, επομένως · ἆρα; μήπως;	ἄρα = «άρα, λοιπόν»: συμπέρασμα, και πάντα δεύτερη θέση. Με μακρό ἆρα ρωτάει: ἆρα οὐ…;
τοίνυν	τοίνυν	επομένως, λοιπόν, εξάλλου	τοίνυν = «λοιπόν, εξάλλου»: ο ομιλητής περνά στο επόμενο επιχείρημα. 2026: «ἐγὼ τοίνυν οὐδ’ ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ…».
μέντοι	μέντοι	όμως, βέβαια, πράγματι · (σε απαντήσεις) μάλιστα	μέντοι = μέν + τοι: «όμως, βέβαια». Ο Πλάτωνας το βάζει στις απαντήσεις: «μάλιστα».
καίτοι	καίτοι	και όμως, και μάλιστα	καίτοι = καί + τοι: «και όμως»: διορθώνει όσα μόλις είπες.
μήν	μήν	βέβαια, πράγματι (καὶ μήν = και μάλιστα· οὐ μήν = όμως)	καὶ μήν = «και μάλιστα», οὐ μήν = «όμως», ἀλλὰ μήν = «ωστόσο, βέβαια».
ὅμως	ὅμως	παρ᾽ όλα αυτά, ωστόσο	ὅμως = «ωστόσο, παρ’ όλα αυτά». Συνήθως σε αντίθεση με εἰ καί / καίτοι.
εἶτα	εἶτα	κατόπιν, έπειτα, μετά απ᾽ αυτό (συχνά με έκπληξη)	εἶτα = «κατόπιν, και μετά»: συχνά με απορία ή θυμό («και ύστερα απ’ αυτά;»).
ἔπειτα	ἔπειτα	έπειτα, μετά, ύστερα · (αναλογικά) τότε, λοιπόν	ἔπειτα = ἐπί + εἶτα: «έπειτα, ύστερα». Το ἐπεί (αφού) είναι άλλο και ξεκινά δευτερεύουσα.
καί	καί	και, ακόμη και · καί… καί: και… και	καί = «και» ή «ακόμη»: καὶ ταῦτα = «και μάλιστα»· καὶ μήν = «και μάλιστα, και βέβαια».
εἰ	εἰ	αν, εάν (εἰ + οριστική· εἴθε σε ευχές)	εἰ = «αν»: εἰ + οριστική (πραγματικό ή του αντίθετου), εἰ + ευκτική (απλή σκέψη).
ὅτι	ὅτι	ότι, γιατί, διότι	ὅτι = «ότι» (ειδική) ή «επειδή»· το ὅ τι (δύο λέξεις) είναι άλλο: «ό,τι».
ἵνα	ἵνα	για να, ώστε να · (τοπικό) όπου	ἵνα = «για να»: τελική πρόταση με υποτακτική ή (μετά από ιστορικό χρόνο) ευκτική: 2024 «ἵνα… φοβοῖντο αὐτόν».
ὅταν	ὅταν (ὅτε + ἄν)	όταν, κάθε φορά που	ὅταν = ὅτε + ἄν: «όταν, κάθε φορά που», πάντα με υποτακτική. Παράδειγμα 2022: «καὶ ὅταν ἀμυνώμεθα Ἀθηναίους».
ὅπως	ὅπως	με ποιον τρόπο, πώς, για να, ώστε να	ὅπως = «πώς» (ειδική) ή «για να» (τελική) ή «όπως» (τροπική): το νόημα βγαίνει από το ρήμα της κύριας.
ὅτε	ὅτε	τότε που, όταν	ὅτε = «όταν» για κάτι που έγινε πραγματικά, με οριστική. Αν δεις ὅταν, υπάρχει το ἄν.
πρίν	πρίν (πρὶν ἤ)	πριν, προτού · (επίρρ.) πριν, παλαιότερα	πρίν = «πριν να»: πρὶν ἐλθεῖν· μετά από άρνηση + υποτακτική (πρὶν ἂν…).
μηδέ	μηδέ	μήτε, ούτε, ούτε καν	μηδέ = οὐδέ του μή: «ούτε, ούτε καν». Εμφανίζεται μαζί με μή: μὴ… μηδέ.
εἴτε	εἴτε… εἴτε	είτε… είτε, είτε… ή	εἴτε… εἴτε = εἰ + τε: «είτε… είτε».
εἴπερ	εἴπερ	αν πράγματι, αν ποτέ	εἴπερ = εἰ + περ: «αν πράγματι, αν ποτέ». Το περ ενισχύει το εἰ.
ἐπειδάν	ἐπειδάν (ἐπειδή + ἄν)	αφού, όταν (για προσδοκώμενο ή επαναλαμβανόμενο γεγονός)	ἐπειδάν = ἐπειδή + ἄν: «όταν, αφού», πάντα με υποτακτική. Παραλλαγή: ἐπάν.
ἕως	ἕως (+ ἄν + υποτ.)	ώσπου να, μέχρι, όσο · (πρόθ.) έως	ἕως = «μέχρι να, όσο»: ἕως ἄν + υποτακτική (προσδοκία) ή ἕως + οριστική (πραγματικό).
μέχρι	μέχρι (μέχρις) + γεν.	μέχρι, έως, μέχρις ότου	μέχρι (μέχρις πριν από φωνήεν) + γενική = «μέχρι». Ως σύνδεσμος: μέχρι ἄν + υποτακτική.
διό	διό (δι᾽ ὅ)	γι᾽ αυτό, γι᾽ αυτό ακριβώς	διό = δι’ ὅ: «γι’ αυτό». Αριστοτέλης: «Διὸ δεῖ τὰς ἐνεργείας ποιὰς ἀποδιδόναι» (2026).
διότι	διότι	διότι, γιατί, επειδή	διότι = διά + ὅτι: «επειδή, γιατί». Αριστοτέλης 1253a: «Διότι δὲ πολιτικὸν ὁ ἄνθρωπος ζῷον… δῆλον».
εἰμί	εἰμί ; ἔσομαι ; — ; — ; — ; —	είμαι, υπάρχω · ἔστι(ν): υπάρχει, είναι δυνατό	εἰμί = «είμαι, υπάρχω»: ἔστι(ν) με τόνο στο ε σημαίνει «υπάρχει, είναι δυνατό». Απαρέμφατο εἶναι, μετοχή ὤν.
ὅδε	ὅδε, ἥδε, τόδε	αυτός εδώ, ο ακόλουθος (δείχνει αυτό που ακολουθεί)	ὅδε = ὁ + δέ: «αυτός εδώ». Δείχνει κάτι που θα ακολουθήσει: τάδε = «τα εξής».
ὅς	ὅς, ἥ, ὅ	ο οποίος, που	ὅς, ἥ, ὅ = «ο οποίος, που»: αναφορική αντωνυμία. Το γένος και ο αριθμός από το πρόσωπο που δείχνει, η πτώση από τη δική της πρόταση.
ἐγώ	ἐγώ (γεν. ἐμοῦ/μου, δοτ. ἐμοί/μοι, αιτ. ἐμέ/με)	εγώ	ἐγώ = «εγώ». Οι τονισμένοι τύποι (ἐμοῦ, ἐμοί, ἐμέ) δείχνουν έμφαση ή μπαίνουν μετά από πρόθεση.
σύ	σύ (γεν. σοῦ, δοτ. σοί, αιτ. σέ)	εσύ	σύ = «εσύ». Αντίστοιχα τονισμένοι τύποι σοῦ, σοί, σέ μετά από πρόθεση: πρὸς σέ.
ἄλλος	ἄλλος, -η, -ο	άλλος	ἄλλος: ἄλλος… ἄλλος = «ο ένας… ο άλλος»· ρίζα του αλλοδαπός, αλλόκοτος, αλληλεγγύη.
πᾶς	πᾶς, πᾶσα, πᾶν (γεν. παντός, πάσης, παντός)	όλος, κάθε, ολόκληρος · πάντες: όλοι	πᾶς → πάντα, πανταχοῦ, πάνδημος, πανεπιστήμιο. Όλοι ή κάθε: πᾶς ἀνήρ = «κάθε άνδρας», ὁ πᾶς ἀνήρ = «ο άνδρας ολόκληρος».
ἡ πόλις	πόλις, πόλεως θηλ.	πόλη, πόλη-κράτος	πόλις → πολίτης, πολιτική, πολιτεία, αστυνομία (όχι!): η πόλις είναι το πλαίσιο όλων των Πολιτικών.
φημί	φημί ; φήσω ; ἔφησα ; — ; — ; —	ισχυρίζομαι, λέω, δηλώνω · οὔ φημι: λέω όχι, αρνούμαι	φημί = «λέω, ισχυρίζομαι»: φησίν = «λέει»· 2026 «ὡς οὗτός φησιν». Ευκτική φαίην, φαίη, φαῖεν: ζητήθηκε το 2026.
ὁ ἀνήρ	ἀνήρ, ἀνδρός αρσ.	άνδρας, σύζυγος, άνθρωπος (αρσενικού φύλου)	ἀνήρ → ανδρείος, ανδριάντας, Ανδρέας: το θέμα ἀνδρ-. Κλητική ἄνερ, δοτική πληθυντικού ἀνδράσι(ν).
τοιοῦτος	τοιοῦτος, τοιαύτη, τοιοῦτο(ν)	τέτοιος, τέτοιου είδους	τοιοῦτος = τοι- + οὗτος: «τέτοιος». Στις Επαναληπτικές του Σεπτεμβρίου 2024 ζητήθηκε ο τύπος τοιαῦτα.
ὁ λόγος	λόγος, λόγου αρσ.	λόγος, λέξη, συζήτηση, επιχείρημα	λόγος → λογική, λεξικό, διάλογος. Λόγος = λέξη, λόγος, λογαριασμός, αιτία. Αριστοτέλης: «καὶ ἑνὶ δὴ λόγῳ» (2026) = «με μία λέξη».
οὕτως	οὕτως (οὕτω πριν από σύμφωνο)	έτσι, τόσο	οὕτως (οὕτω πριν από σύμφωνο) = «έτσι, τόσο». Προέρχεται από το οὗτος και δείχνει τον τρόπο.
εἶπον	εἶπον	είπα, είπον	εἶπον = αόριστος β΄ του λέγω: «είπα». Ο τόνος ξεχωρίζει έγκλιση: εἶπε (οριστική) ≠ εἰπέ (προστακτική)· ρίζα ἔπος: έπος, επικός.
δεῖ	δεῖ ; δεήσει ; ἐδέησε ; — ; — ; —	πρέπει, είναι ανάγκη (δεῖ με λέγειν = πρέπει να μιλήσω)	δεῖ → ένδεια, δέον, δέομαι: δεῖ + αιτιατική + απαρέμφατο = «πρέπει». Το 2026: «οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος» = «καθόλου δεν θα χρειαζόταν δάσκαλος».
ὥστε	ὥστε	ώστε, έτσι που	ὥστε = ὡς + τε. Μέσα στην περίοδο: «ώστε» (+ απαρέμφατο ή οριστική). Στην αρχή πρότασης: «επομένως». 2026: «ὥστε τίς ἂν ἀπετόλμησε».
νῦν	νῦν (νυνί)	τώρα, τώρα πια	νῦν = «τώρα»; νυνί = «ακριβώς τώρα» (με δεικτικό -ί). 2026: «ἀδικεῖν ἢ νυνί».
ὁ νόμος	νόμος, νόμου αρσ.	νόμος, έθιμο, συνήθεια	νόμος → νομοθέτης, νομικός, οικονομία, αστυνομία. Ο νόμος της πόλης και το έθιμο· νόμῳ (δοτική) = «κατά συνθήκη» απέναντι στο φύσει.
μᾶλλον	μᾶλλον	περισσότερο, μάλλον, καλύτερα	μᾶλλον = συγκριτικός του μάλα (πολύ): «περισσότερο, μάλλον». 2026: «τότε μᾶλλον ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί».
ἅπας	ἅπας, ἅπασα, ἅπαν (γεν. ἅπαντος, ἁπάσης)	όλοι μαζί, ολόκληρος, όλος (ενισχυμένο πᾶς)	ἅπας = ἅμα + πᾶς: πιο έντονο από το πᾶς, «όλοι μαζί, ολόκληρος». 2026: «τὸν ἅπαντα χρόνον».
δίκαιος	δίκαιος, -α, -ον	δίκαιος, νόμιμος · δίκαιόν ἐστι: είναι δίκαιο	δίκαιος → δικαιοσύνη, δικαίωμα, δικαιολογία: «σύμφωνος με τη δίκη, τον νόμο». Δίκαιόν ἐστι + απαρέμφατο = «είναι δίκαιο».
ἐάν	ἐάν (ἄν, ἤν)	εάν = εἰ + ἄν (προσδοκώμενο)	ἐάν = εἰ + ἄν: «αν», πάντα + υποτακτική (προσδοκώμενο). Παραλλαγές ἄν, ἤν. 2025: «ἐὰν οὖν ἐμὲ φίλην ποιησάμενος… ἄξω σε».
ἐπεί	ἐπεί (ἐπειδή)	επειδή, όταν, αφού, καθώς	ἐπεί = «όταν, αφού, επειδή»: με οριστική. Με ἄν γίνεται ἐπάν/ἐπειδάν + υποτακτική.
οἶδα	οἶδα ; εἴσομαι ; — ; — ; — ; —	ξέρω, γνωρίζω	οἶδα = «ξέρω»: ίδια ρίζα με το ἰδεῖν. Όποιος έχει δει, ξέρει: παρακείμενος με σημασία ενεστώτα.
ὅσος	ὅσος, -η, -ον	όσος, τόσο… όσο · ὅσοι: όσοι	ὅσος = «όσος»: τοσοῦτος… ὅσος = «τόσος… όσος».
ὥσπερ	ὥσπερ	όπως ακριβώς, καθώς, σαν	ὥσπερ = ὡς + περ: «όπως ακριβώς». Με ἄν + εἰ: ὥσπερ ἂν εἰ = «σαν να».
ὁ ἄνθρωπος	ἄνθρωπος, ἀνθρώπου αρσ.	άνθρωπος	ἄνθρωπος → ανθρωπισμός, ανθρωπολογία. Αριστοτέλης (2022): «πολιτικὸν ὁ ἄνθρωπος ζῷον».
οἴομαι	οἴομαι (οἶμαι) ; οἰήσομαι ; — ; — ; — ; ᾠήθην	έχω τη γνώμη, νομίζω, υποθέτω	οἴομαι (συχνά οἶμαι) = «νομίζω». Παθητικός αόριστος με ενεργητική σημασία: ᾠήθην → οἰηθῆναι (ζητήθηκε στις Επαναληπτικές του Σεπτεμβρίου 2024).
μόνος	μόνος, -η, -ον	μόνος, μοναδικός · μόνον (επίρρ.): μόνο	μόνος → μονάδα, μονόλογος, μοναδικός. Το ουδέτερο μόνον είναι επίρρημα: οὐ μόνον… ἀλλὰ καί = «όχι μόνο… αλλά και».
πρῶτος	πρῶτος, -η, -ον	πρώτος · πρῶτον (επίρρ.): πρώτα	πρῶτος = ο πρώτος, υπερθετικός του πρό: πρό → πρότερος → πρῶτος. Το 2023 ζητήθηκαν οι βαθμοί του πρῶτον.
οἷος	οἷος, -α, -ον	τέτοιος που, όποιος · οἷός τε εἰμί: μπορώ	οἷος = «τέτοιος που, όποιος»: οἷός τε εἰμι + απαρέμφατο = «μπορώ». Οἷον = «π.χ.».
ἕτερος	ἕτερος, -α, -ον	ο άλλος (από δύο), διαφορετικός	ἕτερος → ετερόκλητος, ετερόδοξος, ετεροπροσωπία (αυτή που συναντάς στο απαρέμφατο): «ο άλλος από δύο».
ἔτι	ἔτι	ακόμη, ακόμα, επιπλέον	ἔτι = «ακόμη»: οὐκέτι = «όχι πια». Δηλώνει συνέχεια.
δύναμαι	δύναμαι ; δυνήσομαι ; — ; — ; δεδύνημαι ; ἐδυνήθην	μπορώ, είμαι ικανός	δύναμαι → δύναμη, δυναμική, δυνατός, δυναστεία.
ἄρχω	ἄρχω ; ἄρξω ; ἦρξα ; ἦρχα ; ἦργμαι ; ἤρχθην	αρχίζω, κυβερνώ, άρχω · (μέση) αρχίζω	ἄρχω → αρχή, άρχοντας, μονάρχης, αρχαίος. Ἄρχω + γενική = «κυβερνώ»· ἄρχομαι = «αρχίζω». Αυτή είναι η αλλαγή σημασίας ανάλογα με τη φωνή.
δίδωμι	δίδωμι ; δώσω ; ἔδωκα ; δέδωκα ; δέδομαι ; ἐδόθην	δίνω, παραδίδω, επιτρέπω	δίδωμι → δόση, δώρο, αντίδοτο, δωρεά.
ὑπέρ	ὑπέρ + γεν. / αιτ.	γεν.: για χάρη, προς όφελος, πάνω από · αιτ.: πέρα από, πάνω από	ὑπέρ → υπερβολή, υπέρβαση, υπερήφανος. Με γενική = «για χάρη», με αιτιατική = «πάνω από, πέρα από».
πρᾶγμα	πρᾶγμα, πράγματος ουδ.	πράγμα, υπόθεση, ζήτημα, ενέργεια · πράγματα: μπελάδες	πρᾶγμα → πράγμα, πραγματικός, πραγματεία. Πράγματα παρέχω = «ενοχλώ». Δοτική πράγματι: 2026 «ἐπιχειρῆσαι τοιούτῳ πράγματι».
ὁ χρόνος	χρόνος, χρόνου αρσ.	χρόνος, χρονικό διάστημα	χρόνος → χρονικός, χρονολογία, σύγχρονος. 2026: «τὸν ἅπαντα χρόνον» = «σε όλο τον καιρό».
ἡ ἀρχή	ἀρχή, ἀρχῆς θηλ.	αρχή, εξουσία, αξίωμα, κυριαρχία	ἀρχή → αρχή, αρχαίος, αρχηγός, άρχοντας. Αρχή = ξεκίνημα, εξουσία, αξίωμα.
μάλιστα	μάλιστα	περισσότερο απ᾽ όλα, κυρίως, μάλιστα (ναι)	μάλιστα = υπερθετικός του μάλα: «περισσότερο απ’ όλα, ιδίως», και η απάντηση «μάλιστα». 2024: «ὡς μάλιστα διαβάλλοιντο».
ἡγοῦμαι (ἡγέομαι)	ἡγοῦμαι ; ἡγήσομαι ; ἡγησάμην ; — ; ἥγημαι ; —	ηγούμαι (+ δοτ./γεν.), θεωρώ, πιστεύω, εκτιμώ	ἡγέομαι → ηγεμόνας, ηγέτης, ηγουμένη, καθηγητής. Δύο σημασίες: «οδηγώ» και «θεωρώ».
ἤδη	ἤδη	ήδη, πια, αμέσως	ἤδη = «ήδη, πια». Μην το μπερδεύεις με το ἦ δή.
ἐρῶ (μέλλων του λέγω)	ἐρῶ ; — ; — ; — ; — ; —	θα πω, θα μιλήσω	ἐρῶ = «θα πω»: μέλλων του λέγω (ἐρεῖς, ἐρεῖ). Δεν έχει σχέση με το ἐράω (ερωτεύομαι).
ὁπότε	ὁπότε	όποτε, όταν, αφού	ὁπότε = «όποτε, όταν, αφού»: συγγενές του ὅτε. Με ευκτική αναφέρεται σε επανάληψη στο παρελθόν.
ταὐτό (τὸ αὐτό)	ταὐτό, ταὐτά, ταὐτοῦ (κρᾶσις του ὁ αὐτός)	το ίδιο · ὁ αὐτός: ο ίδιος	ταὐτό = τὸ αὐτό (κρᾶσις): «το ίδιο». Ταὐτά = τὰ αὐτά, ταὐτοῦ = τοῦ αὐτοῦ.
καθά	καθά (= καθ᾽ ἅ)	ακριβώς όπως, καθώς	καθά = καθ’ ἅ: «όπως, ακριβώς όπως». Σπανιότερο από το ὥσπερ.
νομίζω	νομίζω ; νομιῶ ; ἐνόμισα ; νενόμικα ; νενόμισμαι ; ἐνομίσθην	νομίζω, θεωρώ, πιστεύω, αναγνωρίζω (τους θεούς)	νομίζω ← νόμος: «κρίνω ό,τι είναι νόμιμο» → «πιστεύω, θεωρώ». Σταθερή φράση: νομίζω θεούς = «πιστεύω στους θεούς».
καθίστημι	καθίστημι ; καταστήσω ; κατέστησα / κατέστην ; καθέστηκα ; καθέσταμαι ; κατεστάθην	διορίζω, εγκαθιστώ, βάζω, φέρνω σε κατάσταση · (αμετ.) καθίσταμαι: γίνομαι, βρίσκομαι	καθίστημι = κατά + ἵστημι: «τοποθετώ, διορίζω, φέρνω σε κατάσταση». 2024: «ἐς ἐλπίδας … καθίστη» = «τους έβαζε σε ελπίδες».
συνίστημι	συνίστημι ; συστήσω ; συνέστησα / συνέστην ; συνέστηκα ; συνέσταμαι ; συνεστάθην	συνιστώ, συγκροτώ, συστήνω · (αμετ.) συνίσταμαι: συγκροτούμαι, αποτελούμαι	συνίστημι = σύν + ἵστημι: «συγκροτώ, συστήνω»: σύσταση, σύστημα.
πάρειμι	πάρειμι ; παρέσομαι ; — ; — ; — ; —	είμαι παρών, βρίσκομαι εδώ, είμαι διαθέσιμος · παρόν, -όντος: παρών	πάρειμι = παρά + εἰμί: «είμαι παρών, είμαι εδώ». Μετοχή παρών, παροῦσα, παρόν → το «παρόν».
ἄπειμι	ἄπειμι ; ἀπέσομαι ; — ; — ; — ; —	απουσιάζω, είμαι μακριά · (από το εἶμι) θα φύγω	ἄπειμι = ἀπό + εἰμί: «είμαι μακριά, απουσιάζω»: απών, απουσία (μετοχή ἀπών, ἀπούσα, ἀπόν).
ἔνειμι	ἔνειμι ; ἐνέσομαι ; — ; — ; — ; —	υπάρχω μέσα σε, περιέχομαι · ἔνεστι: είναι δυνατό	ἔνειμι = ἐν + εἰμί: «είμαι μέσα, υπάρχω σε κάτι»: ενυπάρχω (μετοχή ἐνών, ἐνοῦσα, ἐνόν).
σύνειμι	σύνειμι ; συνέσομαι ; — ; — ; — ; —	είμαι μαζί με, συναναστρέφομαι, ζω με	σύνειμι = σύν + εἰμί: «είμαι μαζί με κάποιον» + δοτική (μετοχή συνών, συνοῦσα, συνόν).
δῶ (δέω)	δῶ ; δήσω ; ἔδησα ; δέδεκα ; δέδεμαι ; ἐδέθην	δένω, φυλακίζω · ΠΡΟΣΟΧΗ: το δεῖ / δέομαι (χρειάζομαι) είναι άλλο ρήμα	δέω → δεσμός, δεσμώτης, δεσμωτήριο: «δένω».
ἀξιῶ (ἀξιόω)	ἀξιῶ ; ἀξιώσω ; ἠξίωσα ; ἠξίωκα ; ἠξίωμαι ; ἠξιώθην	θεωρώ άξιο, απαιτώ, ζητώ, κρίνω σωστό	ἀξιόω ← ἄξιος: «θεωρώ άξιο» → «ζητώ, απαιτώ». Ἀξιῶ + απαρέμφατο = «ζητώ να».
ἀπέρχομαι	ἀπέρχομαι ; ἀπελεύσομαι (ἄπειμι) ; ἀπῆλθον ; ἀπελήλυθα ; — ; —	απομακρύνομαι, φεύγω, επιστρέφω	ἀπέρχομαι = ἀπό + ἔρχομαι: «φεύγω, επιστρέφω»· ἄπειμι (οριστική του εἶμι) = «θα φύγω».
τίθημι	τίθημι ; θήσω ; ἔθηκα ; τέθεικα ; τέθειμαι ; ἐτέθην	βάζω, θέτω, τοποθετώ · νόμον τίθεμαι: θεσπίζω νόμο	τίθημι → θέση, θεσμός, θήκη, πρόθεση. «Βάζω, θέτω»· μέση νόμον τίθεμαι = «θεσπίζω νόμο».
ἵστημι	ἵστημι ; στήσω ; ἔστησα / ἔστην ; ἕστηκα ; ἕσταμαι ; ἐστάθην	στήνω, τοποθετώ · (ἔστην, ἕστηκα) στέκομαι, στάθηκα	ἵστημι → στάση, σταθμός, ιστός, σύσταση. Μεταβατικοί τύποι (στήσω, ἔστησα) = «στήνω»· αμετάβατοι (ἔστην, ἕστηκα) = «στέκομαι».
ἵημι	ἵημι ; ἥσω ; ἧκα ; εἷκα ; εἷμαι ; εἵθην	εκτοξεύω, στέλνω, ρίχνω, αφήνω	ἵημι: «ρίχνω, αφήνω, στέλνω»· σχεδόν πάντα σε σύνθετα (ἀφίημι, ἐφίημι, συνίημι).
ἀφίημι	ἀφίημι ; ἀφήσω ; ἀφῆκα ; ἀφεῖκα ; ἀφεῖμαι ; ἀφείθην	αφήνω, απολύω, εγκαταλείπω, αθωώνω	ἀφίημι = ἀπό + ἵημι: «αφήνω ελεύθερο, απολύω, αθωώνω»· ἄφεσις = «απαλλαγή».
ζητῶ (ζητέω)	ζητῶ ; ζητήσω ; ἐζήτησα ; ἐζήτηκα ; — ; ἐζητήθην	ζητώ, ψάχνω, ερευνώ	ζητέω → ζήτηση, ζήτημα, ζητούμενο. «Ζητώ, ψάχνω, ερευνώ».
ἀποκτείνω	ἀποκτείνω ; ἀποκτενῶ ; ἀπέκτεινα ; ἀπέκτονα ; — ; —	σκοτώνω, θανατώνω	ἀποκτείνω = ἀπό + κτείνω: «σκοτώνω». Δεν έχει δικό του παθητικό: το αναπληρώνει το ἀποθνῄσκω.
διώκω	διώκω ; διώξομαι (διώξω) ; ἐδίωξα ; δεδίωχα ; — ; ἐδιώχθην	καταδιώκω, κυνηγώ, κατηγορώ	διώκω = «καταδιώκω» και στο δικαστήριο «κατηγορώ»: ὁ διώκων = ο ενάγων.
καταλείπω	καταλείπω ; καταλείψω ; κατέλιπον ; καταλέλοιπα ; καταλέλειμμαι ; κατελείφθην	αφήνω πίσω, εγκαταλείπω, κληροδοτώ	καταλείπω = κατά + λείπω: «αφήνω πίσω, εγκαταλείπω, κληροδοτώ».
στρατεύω	στρατεύω ; στρατεύσω ; ἐστράτευσα ; ἐστράτευκα ; ἐστράτευμαι ; —	εκστρατεύω · (μέση) στρατεύομαι: υπηρετώ στρατιωτικά	στρατεύω ← στρατός: «εκστρατεύω»· μέση στρατεύομαι = «υπηρετώ στρατιωτικά».
νικῶ (νικάω)	νικῶ ; νικήσω ; ἐνίκησα ; νενίκηκα ; νενίκημαι ; ἐνικήθην	νικώ, επικρατώ, υπερέχω	νικάω → νίκη, Νίκη, Νικόλαος, νικητής. Και «νικῶμαι» = «νικιέμαι».
κρατῶ (κρατέω)	κρατῶ ; κρατήσω ; ἐκράτησα ; κεκράτηκα ; κεκράτημαι ; ἐκρατήθην	κυριαρχώ, νικώ, κατέχω, κρατώ	κρατέω → κράτος, δημοκρατία, αριστοκρατία, κρατώ. + γενική = «εξουσιάζω», + αιτιατική = «κατέχω».
παρέχω	παρέχω ; παρέξω ; παρέσχον ; παρέσχηκα ; — ; —	προσφέρω, παρέχω, προκαλώ, δίνω · πράγματα παρέχω: ενοχλώ	παρέχω = παρά + ἔχω: «προσφέρω, δίνω»· πράγματα παρέχω = «ενοχλώ».
παρασκευάζω	παρασκευάζω ; παρασκευάσω ; παρεσκεύασα ; παρεσκεύακα ; παρεσκεύασμαι ; παρεσκευάσθην	ετοιμάζω, προμηθεύω, εξοπλίζω · (μέση) παρασκευάζομαι: ετοιμάζομαι	παρασκευάζω = παρά + σκευάζω: «ετοιμάζω, προμηθεύω»: παρασκευή (σκεῦος = σκεύος).
ἐπιχειρῶ (ἐπιχειρέω)	ἐπιχειρῶ ; ἐπιχειρήσω ; ἐπεχείρησα ; ἐπικεχείρηκα ; ἐπικεχείρημαι ; —	επιχειρώ, επιτίθεμαι, προσπαθώ	ἐπιχειρέω = ἐπί + χείρ: «βάζω χέρι» → «επιχειρώ». 2026: «ἀφανίζειν ἐπεχείρησα».
πειρῶμαι (πειράομαι)	πειρῶμαι ; πειράσομαι ; ἐπειρασάμην ; — ; πεπείραμαι ; ἐπειράθην	προσπαθώ, δοκιμάζω, κάνω απόπειρα	πειράομαι → πείρα, πειραματισμός, πειρατής. «Δοκιμάζω, προσπαθώ».
τολμῶ (τολμάω)	τολμῶ ; τολμήσω ; ἐτόλμησα ; τετόλμηκα ; τετόλμημαι ; ἐτολμήθην	τολμώ, αποτολμώ, έχω το θάρρος να	τολμάω → τόλμη, τολμηρός. 2024: τολμῆσαι. 2026: «τίς ἂν ἀπετόλμησε» (αποτολμάω = «τολμώ μέχρι τέλους»).
φοβοῦμαι (φοβέομαι)	φοβοῦμαι ; φοβήσομαι ; — ; — ; πεφόβημαι ; ἐφοβήθην	φοβάμαι, τρομάζω (ενεργ.: φοβίζω κάποιον)	φοβέομαι → φόβος, φοβία, φοβερός. «Φοβάμαι»· ο ενεργητικός τύπος φοβῶ = «τρομάζω».
δείδω	δείδω ; δείσομαι ; ἔδεισα ; δέδοικα (δέδια) ; — ; —	τρέμω, φοβάμαι	δείδω / δέδοικα → δέος, δειλός. Ο παρακείμενος δέδοικα έχει σημασία ενεστώτα: «φοβάμαι». Παράδειγμα 2021: «δείσας… μὴ ἀπόλοιτο πᾶν».
αἰσχύνομαι	αἰσχύνομαι ; αἰσχυνοῦμαι ; — ; — ; ᾔσχυμμαι ; ᾐσχύνθην	ντροπιάζω · (μέση) αἰσχύνομαι: ντρέπομαι	αἰσχύνομαι ← αἶσχος: «ντρέπομαι»· ᾐσχύνθην = «ντράπηκα»: παθητικός τύπος με ενεργητική σημασία.
ὁμολογῶ (ὁμολογέω)	ὁμολογῶ ; ὁμολογήσω ; ὡμολόγησα ; ὡμολόγηκα ; ὡμολόγημαι ; ὡμολογήθην	συμφωνώ, ομολογώ, παραδέχομαι	ὁμολογέω = ὁμός + λέγω: «λέω το ίδιο» → «συμφωνώ, ομολογώ». Οικογένεια: ομολογία, ομόλογο.
δείκνυμι	δείκνυμι ; δείξω ; ἔδειξα ; δέδειχα ; δέδειγμαι ; ἐδείχθην	δείχνω, υποδεικνύω	δείκνυμι → δείγμα, παράδειγμα, δείκτης.
ἐλπίζω	ἐλπίζω ; ἐλπιῶ ; ᾔλπισα ; ᾔλπικα ; ᾔλπισμαι ; —	ελπίζω, προσδοκώ, υποθέτω	ἐλπίζω ← ἐλπίς: «ελπίζω, περιμένω, υποθέτω». Παράδειγμα: ἐλπίζω + μέλλων απαρέμφατο.
ὑπισχνοῦμαι (ὑπισχνέομαι)	ὑπισχνοῦμαι ; ὑποσχήσομαι ; ὑπεσχόμην ; — ; ὑπέσχημαι ; —	υπόσχομαι	ὑπισχνέομαι = ὑπό + ἰσχνέομαι: «υπόσχομαι».
κατηγορῶ (κατηγορέω)	κατηγορῶ ; κατηγορήσω ; κατηγόρησα ; κατηγόρηκα ; κατηγόρημαι ; κατηγορήθην	κατηγορώ, καταγγέλλω	κατηγορέω = κατά + ἀγορεύω: «κατηγορώ»· ο κατήγορος είναι ο ενάγων. Κατηγορῶ τινος (γενική προσώπου).
ἀπολογοῦμαι (ἀπολογέομαι)	ἀπολογοῦμαι ; ἀπολογήσομαι ; ἀπελογησάμην ; — ; ἀπολελόγημαι ; ἀπελογήθην	απολογούμαι, υπερασπίζομαι	ἀπολογέομαι = ἀπό + λόγος: «απολογούμαι, υπερασπίζομαι»: ἀπολογία είναι και ο τίτλος του Λόγου Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία.
μαρτυρῶ (μαρτυρέω)	μαρτυρῶ ; μαρτυρήσω ; ἐμαρτύρησα ; μεμαρτύρηκα ; μεμαρτύρημαι ; ἐμαρτυρήθην	μαρτυρώ, επιβεβαιώνω, βεβαιώνω	μαρτυρέω ← μάρτυς: «μαρτυρώ, επιβεβαιώνω». 2026: «Μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν».
τιμωρῶ (τιμωρέω)	τιμωρῶ ; τιμωρήσω ; ἐτιμώρησα ; — ; τετιμώρημαι ; ἐτιμωρήθην	τιμωρώ, εκδικούμαι · τιμωρῶ τινί: βοηθώ κάποιον να εκδικηθεί	τιμωρέω ← τιμωρός: «εκδικούμαι, τιμωρώ»· τιμωρῶ τινι = «βοηθώ κάποιον να εκδικηθεί».
τιμωροῦμαι (τιμωρέομαι)	τιμωροῦμαι ; τιμωρήσομαι ; ἐτιμωρησάμην ; — ; — ; —	παίρνω εκδίκηση, τιμωρώ (κάποιον για κάτι)	τιμωροῦμαί τινα = «τιμωρώ κάποιον (παίρνω εκδίκηση)»: η μέση φωνή δείχνει ότι ο ομιλητής έχει προσωπικό συμφέρον.
ζημιῶ (ζημιόω)	ζημιῶ ; ζημιώσω ; ἐζημίωσα ; ἐζημίωκα ; ἐζημίωμαι ; ἐζημιώθην	τιμωρώ με πρόστιμο, ζημιώνω · (παθ.) ζημιοῦμαι: χάνω	ζημιόω ← ζημία: «τιμωρώ με πρόστιμο, ζημιώνω». 2026: «ζημιῶσαί <με>» = «να με τιμωρήσουν με πρόστιμο».
βλάπτω	βλάπτω ; βλάψω ; ἔβλαψα ; βέβλαφα ; βέβλαμμαι ; ἐβλάβην / ἐβλάφθην	βλάπτω, ζημιώνω	βλάπτω → βλάβη, βλαβερός, βλαπτικός.
ὠφελῶ (ὠφελέω)	ὠφελῶ ; ὠφελήσω ; ὠφέλησα ; ὠφέληκα ; ὠφέλημαι ; ὠφελήθην	ωφελώ, βοηθώ, είμαι χρήσιμος	ὠφελέω → ωφέλεια, ωφέλιμος, ωφελώ. «Ωφελώ, βοηθώ».
μέλλω	μέλλω ; μελλήσω ; ἐμέλλησα ; — ; — ; —	πρόκειται να, σκοπεύω, μέλλω, καθυστερώ	μέλλω + απαρέμφατο = «πρόκειται να, σκοπεύω να»: ο μέλλων χρόνος πήρε το όνομά του από εδώ.
ὑπάρχω	ὑπάρχω ; ὑπάρξω ; ὑπῆρξα ; ὑπῆρχα ; — ; —	υπάρχω, ξεκινώ, είμαι διαθέσιμος, ανήκω	ὑπάρχω = ὑπό + ἄρχω: «υπάρχω, είμαι διαθέσιμος». 2024: «τῶν ὑπαρχουσῶν ἐλπίδων» = «των ελπίδων που υπήρχαν».
ζῶ (ζάω)	ζῶ ; ζήσω / βιώσομαι ; ἔζησα (ἐβίων) ; — ; — ; —	ζω, βιώνω	ζάω → ζωή, ζώο, ζωντανός, βιολογία (βίος).
βουλεύω	βουλεύω ; βουλεύσω ; ἐβούλευσα ; βεβούλευκα ; βεβούλευμαι ; ἐβουλεύθην	λαμβάνω απόφαση, σκέφτομαι, συμβουλεύω · (μέση) βουλεύομαι: σκέπτομαι, αποφασίζω, συσκέπτομαι	βουλεύω ← βουλή: «σκέφτομαι, αποφασίζω»· μέση βουλεύομαι = «σκέφτομαι μαζί με άλλους».
βοηθῶ (βοηθέω)	βοηθῶ ; βοηθήσω ; ἐβοήθησα ; βεβοήθηκα ; — ; —	βοηθώ, τρέχω σε βοήθεια	βοηθέω = βοή + θέω: «τρέχω στην κραυγή» → «βοηθώ».
ἥκω	ἥκω ; ἥξω ; — ; — ; — ; —	έχω έρθει, είμαι εδώ, φτάνω	ἥκω: ο τύπος είναι ενεστώτας, το νόημα παρακείμενος: «έχω φτάσει, είμαι εδώ».
διαφέρω	διαφέρω ; διοίσω ; διήνεγκον ; διενήνοχα ; διενήνεγμαι ; διηνέχθην	διαφέρω, ξεχωρίζω, υπερέχω (+ γεν.) · διαφέρει: έχει σημασία	διαφέρω → διαφορά, διαφέρον. + δοτική = «διαφέρω από»· + γενική = «ξεπερνώ». 2026: «Οὐ μικρὸν οὖν διαφέρει τὸ οὕτως ἢ οὕτως… ἐθίζεσθαι».
συμφέρω	συμφέρω ; συνοίσω ; συνήνεγκον ; συνενήνοχα ; συνενήνεγμαι ; συνηνέχθην	συγκεντρώνω · συμφέρει: συμφέρει, ωφελεί	συμφέρω = σύν + φέρω: «συγκεντρώνω»· συμφέρει μοι = «μου συμφέρει, με ωφελεί». Συμφέρον = «το όφελος».
ἐῶ (ἐάω)	ἐῶ ; ἐάσω ; εἴασα ; εἴακα ; εἴαμαι ; εἰάθην	δεν εμποδίζω, επιτρέπω, παραλείπω	ἐάω: «αφήνω, επιτρέπω»: ἐᾶν = «να αφήνει».
τελευτῶ (τελευτάω)	τελευτῶ ; τελευτήσω ; ἐτελεύτησα ; τετελεύτηκα ; τετελεύτημαι ; ἐτελευτήθην	τελειώνω, πεθαίνω (τὸν βίον τελευτῶ)	τελευτάω ← τελευτή: «τελειώνω, πεθαίνω».
διαφθείρω	διαφθείρω ; διαφθερῶ ; διέφθειρα ; διέφθαρκα (διέφθορα) ; διέφθαρμαι ; διεφθάρην	διαφθείρω, καταστρέφω, εξαγοράζω	διαφθείρω = διά + φθείρω: «διαφθείρω, καταστρέφω»: φθορά, διαφθορά.
πιστεύω	πιστεύω ; πιστεύσω ; ἐπίστευσα ; πεπίστευκα ; πεπίστευμαι ; ἐπιστεύθην	πιστεύω, εμπιστεύομαι	πιστεύω ← πίστις: «πιστεύω, εμπιστεύομαι».
ἐπαινῶ (ἐπαινέω)	ἐπαινῶ ; ἐπαινέσομαι (ἐπαινέσω) ; ἐπῄνεσα ; ἐπῄνεκα ; ἐπῄνημαι ; ἐπῃνέθην	επαινώ, εγκρίνω, ευχαριστώ	ἐπαινέω → έπαινος, ἐπαινῶ. «Επαινώ, επιδοκιμάζω».
ἐπιδείκνυμι	ἐπιδείκνυμι ; ἐπιδείξω ; ἐπέδειξα ; ἐπιδέδειχα ; ἐπιδέδειγμαι ; ἐπεδείχθην	επιδεικνύω, παρουσιάζω δημόσια	ἐπιδείκνυμι = ἐπί + δείκνυμι: «επιδεικνύω»: επίδειξη, επιδεικτικός λόγος.
παραδίδωμι	παραδίδωμι ; παραδώσω ; παρέδωκα ; παραδέδωκα ; παραδέδομαι ; παρεδόθην	παραδίδω, μεταβιβάζω, εγκαταλείπω στον εχθρό	παραδίδωμι = παρά + δίδωμι: «παραδίδω»: παράδοση. 2025: παραδιδόασιν = «παραδίδουν».
κινδυνεύω	κινδυνεύω ; κινδυνεύσω ; ἐκινδύνευσα ; κεκινδύνευκα ; — ; —	κινδυνεύω, διακινδυνεύω, ρισκάρω	κινδυνεύω ← κίνδυνος: «κινδυνεύω» και «είμαι έτοιμος να»: κινδυνεύω + απαρέμφατο.
διδάσκω	διδάσκω ; διδάξω ; ἐδίδαξα ; δεδίδαχα ; δεδίδαγμαι ; ἐδιδάχθην	διδάσκω, εκπαιδεύω	διδάσκω → διδάσκαλος, διδακτικός, δίδαγμα. + δύο αιτιατικές (πρόσωπο, πράγμα).
ἐπιθυμῶ (ἐπιθυμέω)	ἐπιθυμῶ ; ἐπιθυμήσω ; ἐπεθύμησα ; ἐπιτεθύμηκα ; — ; —	επιθυμώ, ποθώ	ἐπιθυμέω ← ἐπί + θυμός: «επιθυμώ» + γενική ή απαρέμφατο. 2023: ἐπιθυμεῖ → ἐπιθυμεῖν.
πολεμῶ (πολεμέω)	πολεμῶ ; πολεμήσω ; ἐπολέμησα ; πεπολέμηκα ; πεπολέμημαι ; ἐπολεμήθην	πολεμώ, κάνω πόλεμο	πολεμέω ← πόλεμος: «πολεμώ».
ἀφαιρῶ (ἀφαιρέω)	ἀφαιρῶ ; ἀφαιρήσω ; ἀφεῖλον ; ἀφῄρηκα ; ἀφῄρημαι ; ἀφῃρέθην	αφαιρώ, παίρνω μακριά, στερώ · (μέση) αφαιρούμαι για τον εαυτό μου	ἀφαιρέω = ἀπό + αἱρέω: «αφαιρώ, παίρνω μακριά»: αφαίρεση. Με δύο αιτιατικές: ἀφαιρῶ τινά τι.
ἀποδείκνυμι	ἀποδείκνυμι ; ἀποδείξω ; ἀπέδειξα ; ἀποδέδειχα ; ἀποδέδειγμαι ; ἀπεδείχθην	αποδεικνύω, ανακηρύσσω	ἀποδείκνυμι = ἀπό + δείκνυμι: «αποδεικνύω»: απόδειξη, αποδεικτικός.
ἡττῶμαι (ἡττάομαι)	ἡττῶμαι ; ἡττηθήσομαι ; — ; — ; ἥττημαι ; ἡττήθην	νικιέμαι, ηττώμαι · ἡττῶμαι ὑπό τινος: νικιέμαι από κάποιον	ἡττάομαι ← ἥσσων (ἥττων) = «κατώτερος»: «γίνομαι κατώτερος» → «νικιέμαι». Ήττα, ηττημένος, ηττοπάθεια.
διαλέγομαι	διαλέγομαι ; διαλέξομαι ; — ; — ; διείλεγμαι ; διελέχθην	συζητώ, συνομιλώ, διαλέγομαι	διαλέγομαι = διά + λέγω: «συνομιλώ, συζητώ»: διάλογος, διάλεκτος.
ἐνθυμοῦμαι (ἐνθυμέομαι)	ἐνθυμοῦμαι ; ἐνθυμήσομαι ; — ; — ; ἐντεθύμημαι ; ἐνεθυμήθην	συλλογίζομαι, σκέφτομαι, λαμβάνω υπόψη, θυμάμαι	ἐνθυμέομαι = ἐν + θυμός: «βάζω στο μυαλό μου, σκέφτομαι, λαμβάνω υπόψη»: ενθύμιο.
πορεύομαι	πορεύομαι ; πορεύσομαι ; — ; — ; πεπόρευμαι ; ἐπορεύθην	μεταφέρω · (μέση) πορεύομαι: πορεύομαι, βαδίζω, ταξιδεύω	πορεύομαι → πορεία, πόρος, εύπορος. «Πηγαίνω, ταξιδεύω».
ἐργάζομαι	ἐργάζομαι ; ἐργάσομαι ; εἰργασάμην ; — ; εἴργασμαι ; εἰργάσθην	εργάζομαι, κάνω, δημιουργώ, κατασκευάζω	ἐργάζομαι ← ἔργον: «εργάζομαι, κάνω, καλλιεργώ».
δέχομαι	δέχομαι ; δέξομαι ; ἐδεξάμην ; — ; δέδεγμαι ; ἐδέχθην	δέχομαι, υποδέχομαι, αποδέχομαι	δέχομαι → δοχείο, αποδέχομαι, διαδοχή. «Δέχομαι, υποδέχομαι».
κτῶμαι (κτάομαι)	κτῶμαι ; κτήσομαι ; ἐκτησάμην ; — ; κέκτημαι (ἔκτημαι) ; ἐκτήθην	αποκτώ, κερδίζω · κέκτημαι: κατέχω, έχω	κτάομαι → κτήμα, κτήση, κτήτορας. «Αποκτώ»· παρακείμενος κέκτημαι = «κατέχω».
λογίζομαι	λογίζομαι ; λογιοῦμαι ; ἐλογισάμην ; — ; λελόγισμαι ; ἐλογίσθην	υπολογίζω, σκέφτομαι, συμπεραίνω	λογίζομαι ← λόγος: «υπολογίζω, συλλογίζομαι»: λογική, λογιστής, λογαριασμός.
χρή	χρή ; — ; — ; — ; — ; —	είναι ανάγκη, πρέπει	χρή: «πρέπει» (από ανάγκη ή καθήκον): ο χρησμός, χρέος. Παρατατικός ἐχρῆν ή χρῆν.
ἔξεστι(ν)	ἔξεστι(ν) ; ἐξέσται ; — ; — ; — ; —	επιτρέπεται, είναι δυνατό · ἔξεστί μοι: μου επιτρέπεται	ἔξεστι(ν) = ἐκ + ἔστι: «επιτρέπεται, είναι δυνατό». 2026: «ἐξῆν ἀδικεῖν».
πρέπω	πρέπω ; πρέψω ; ἔπρεψα ; — ; — ; —	ταιριάζω, φαίνομαι · πρέπει: ταιριάζει, αρμόζει	πρέπω → πρέπει, ευπρεπής, πρεπόντως: «ταιριάζω».
προσήκω	προσήκω ; προσήξω ; — ; — ; — ; —	ανήκω, ταιριάζω, συγγενεύω · προσήκει μοι: μου πρέπει, με αφορά	προσήκω = πρός + ἥκω: «ανήκω, ταιριάζω»: οἱ προσήκοντες = «οι συγγενείς».
συμβαίνω	συμβαίνω ; συμβήσομαι ; συνέβην ; συμβέβηκα ; — ; —	συμβαίνω, γίνομαι, προκύπτει · συμβαίνει μοι: μου τυχαίνει	συμβαίνω = σύν + βαίνω: «συμβαίνω, προκύπτω»: συμβάν, σύμπτωμα.
ἐνδέχομαι	ἐνδέχομαι ; ἐνδέξομαι ; ἐνεδεξάμην ; — ; — ; —	επιδέχομαι, δέχομαι · ἐνδέχεται: είναι δυνατό	ἐνδέχομαι: «δέχομαι»· ἐνδέχεται + απαρέμφατο = «είναι δυνατό»: ενδεχόμενο, ενδεχομένως.
ἀποδίδωμι	ἀποδίδωμι ; ἀποδώσω ; ἀπέδωκα ; ἀποδέδωκα ; ἀποδέδομαι ; ἀπεδόθην	επιστρέφω, αποδίδω, δίνω πίσω · (μέση) πουλώ	ἀποδίδωμι = ἀπό + δίδωμι: «επιστρέφω, αποδίδω»· μέση ἀποδίδομαι = «πουλώ». Αριστοτέλης 2026: «ποιὰς ἀποδιδόναι».
ἐπίσταμαι	ἐπίσταμαι ; ἐπιστήσομαι ; — ; — ; — ; ἠπιστήθην	είμαι ικανός να, ξέρω, γνωρίζω, καταλαβαίνω	ἐπίσταμαι → επιστήμη, επιστήμων: «ξέρω, καταλαβαίνω».
κεῖμαι	κεῖμαι ; κείσομαι ; — ; — ; — ; —	βρίσκομαι, κείτομαι, είμαι τοποθετημένος · νόμος κεῖται: ο νόμος έχει θεσπιστεί	κεῖμαι = «βρίσκομαι, κείτομαι»: το παθητικό του τίθημι. Νόμος κεῖται = «ο νόμος είναι θεσπισμένος».
διάκειμαι	διάκειμαι ; διακείσομαι ; — ; — ; — ; —	βρίσκομαι σε μια κατάσταση, έχω διάθεση · εὖ / κακῶς διάκειμαι: είμαι καλά / άσχημα	διάκειμαι = διά + κεῖμαι: «βρίσκομαι σε κάποια κατάσταση ή διάθεση»: διάθεση, ευνοϊκά διακείμενος.
αἰτιῶμαι (αἰτιάομαι)	αἰτιῶμαι ; αἰτιάσομαι ; ᾐτιασάμην ; — ; ᾐτίαμαι ; ᾐτιάθην	θεωρώ υπεύθυνο, κατηγορώ, προβάλλω ως αιτία	αἰτιάομαι ← αἰτία: «κατηγορώ, θεωρώ υπεύθυνο». 2024: «τὴν ἰδίαν ξυμφορὰν τῆς φυγῆς ἐπῃτιάσατο».
σκέπτομαι	σκέπτομαι ; σκέψομαι ; ἐσκεψάμην ; — ; ἔσκεμμαι ; —	σκέφτομαι, εξετάζω, παρατηρώ	σκέπτομαι → σκέψη, σκεπτικισμός, σκοπός: «εξετάζω, σκέφτομαι».
ἔοικα	ἔοικα ; — ; — ; — ; — ; —	μοιάζω, φαίνομαι, μου πάει, ταιριάζει · ὡς ἔοικε: όπως φαίνεται	ἔοικα: «μοιάζω, φαίνομαι»: ὡς ἔοικε = «όπως φαίνεται»· εἰκών, εἰκότως.
ὁ πολίτης	πολίτης, πολίτου αρσ.	πολίτης, συμπολίτης	πολίτης ← πόλις: ο πολίτης, μέλος της πόλης. Πολιτική, πολιτισμός, συμπολίτης.
ὁ δῆμος	δῆμος, δήμου αρσ.	δήμος, λαός, κοινότητα (Αττικής)	δῆμος → δημοκρατία, δήμαρχος, δημόσιος, δημαγωγός. Στην Αττική: ο δήμος (περιφέρεια) και ο λαός.
ἡ βουλή	βουλή, βουλῆς θηλ.	βουλή (σώμα), σκέψη, απόφαση, συμβουλή	βουλή ← βούλομαι: «βούληση, απόφαση» και «το σώμα των βουλευτών»: «ὦ βουλή» (2026) = «ω βουλή (δικαστές)».
ἡ ἐκκλησία	ἐκκλησία, ἐκκλησίας θηλ.	συνέλευση του δήμου, εκκλησία του δήμου	ἐκκλησία ← ἐκ + καλέω: «η συνέλευση των πολιτών, όσοι καλούνται»: εκκλησία (και του δήμου). 2024: «ἀπ’ ἐκκλησίας».
ὁ ἄρχων	ἄρχων, ἄρχοντος αρσ.	άρχοντας, αξιωματούχος	ἄρχων ← ἄρχω: «ο άρχοντας, αξιωματούχος». Στην Αθήνα ο ἄρχων ἐπώνυμος έδινε το όνομά του στη χρονιά.
ὁ στρατηγός	στρατηγός, στρατηγοῦ αρσ.	στρατηγός, αρχηγός	στρατηγός = στρατός + ἄγω: «αρχηγός του στρατού». Στρατηγική, στρατήγημα.
ὁ στρατιώτης	στρατιώτης, στρατιώτου αρσ.	στρατιώτης	στρατιώτης ← στρατιά: ο στρατιώτης, ο οπλίτης. 2024: «τὸ πλῆθος τῶν στρατιωτῶν».
στράτευμα	στράτευμα, στρατεύματος ουδ.	στράτευμα, εκστρατεία	στράτευμα ← στρατεύω: «ο στρατός, η εκστρατεία».
στρατόπεδον	στρατόπεδον, στρατοπέδου ουδ.	στρατόπεδο, στρατός	στρατόπεδον = στρατός + πέδον (έδαφος): «στρατόπεδο».
ἡ ναῦς	ναῦς, νεώς θηλ.	πλοίο, πολεμικό πλοίο	ναῦς → ναυτικός, ναύτης, ναυμαχία, ναύαρχος, ναύλος. Ανώμαλη κλίση: ναῦς, νεώς, νηΐ, ναῦν.
ἡ τριήρης	τριήρης, τριήρους θηλ.	τριήρης, αρχαίο πολεμικό πλοίο	τριήρης = τρεῖς + ἐρέτης: το πολεμικό πλοίο με τρεις σειρές κουπιά (τριήρεις).
ὁ ναύτης	ναύτης, ναύτου αρσ.	ναύτης (μέλος πληρώματος)	ναύτης ← ναῦς: ο ναύτης. Παράγωγα: ναυτικός, ναυτιλία.
ὁ σύμμαχος	σύμμαχος, συμμάχου αρσ.	σύμμαχος, βοηθός	σύμμαχος = σύν + μάχη: «σύμμαχος». Από την ΣΥΜΜΑΧΙΑ. Στον Θουκυδίδη: οἱ ξύμμαχοι (ξυν- αντί συν-).
πολέμιος	πολέμιος, -α, -ον	εχθρικός (σε πόλεμο) · οἱ πολέμιοι: οι εχθροί	πολέμιος ← πόλεμος: «εχθρικός»· οἱ πολέμιοι = «οι εχθροί (στον πόλεμο)». 2024: «οἵ τε πολέμιοι τῷ Τισσαφέρνει».
ὁ φίλος	φίλος, φίλου αρσ.	φίλος · (επίθετο) αγαπητός, φιλικός	φίλος → φιλία, φιλοσοφία, φίλαθλος, φιλάνθρωπος. Ως ουσιαστικό «φίλος», ως επίθετο «αγαπητός».
ὁ πόλεμος	πόλεμος, πολέμου αρσ.	πόλεμος	πόλεμος → πολεμώ, πολεμικός, πολεμιστής, πολεμάρχος.
ἡ εἰρήνη	εἰρήνη, εἰρήνης θηλ.	ειρήνη	εἰρήνη → ειρηνικός, Ειρήνη (θεά της ειρήνης), ειρηνεύω.
ἡ μάχη	μάχη, μάχης θηλ.	μάχη, αγώνας, σύγκρουση	μάχη → μάχομαι, ναυμαχία, συμμαχία, μαχητής.
ἡ νίκη	νίκη, νίκης θηλ.	νίκη	νίκη → Νίκη (θεά), νικητής, νικώ.
ὁ κίνδυνος	κίνδυνος, κινδύνου αρσ.	κίνδυνος, ρίσκο	κίνδυνος: «κίνδυνος, ρίσκο»: κινδυνεύω. Στο Λυσία: εἰς κίνδυνον καταστῆσαι (2026) = «να με βάλουν σε κίνδυνο».
ὁ φόβος	φόβος, φόβου αρσ.	φόβος, τρόμος, φυγή	φόβος → φοβία, φοβερός, φοβάμαι.
ἡ ἐλπίς	ἐλπίς, ἐλπίδος θηλ.	ελπίδα, προσδοκία (και ανησυχία για το μέλλον)	ἐλπίς → ελπίδα, ελπίζω, Ἐλπίς. Και «προσδοκία, φόβος για το μέλλον». 2024: ἐλπίδων.
ὁ δικαστής	δικαστής, δικαστοῦ αρσ.	δικαστής, ένορκος	δικαστής ← δικάζω: ο δικαστής (ένορκος): ὦ ἄνδρες δικασταί.
δικαστήριον	δικαστήριον, δικαστηρίου ουδ.	δικαστήριο, δικαστική αίθουσα, σώμα ενόρκων	δικαστήριον ← δικαστής: «το δικαστήριο (το κτίριο ή οι ένορκοι)».
ὁ κατήγορος	κατήγορος, κατηγόρου αρσ.	κατήγορος, ενάγων	κατήγορος ← κατηγορέω: ο κατήγορος, ο ενάγων (2026: «ὡς οὗτός φησιν» = ο κατήγορος).
ἔγκλημα	ἔγκλημα, ἐγκλήματος ουδ.	κατηγορία, αδίκημα, παράπονο	ἔγκλημα ← ἐγκαλέω (ἐν + καλέω): «κατηγορία»: έγκλημα, εγκληματίας. 2022: «ἱκανὰ ἔχοντες ἐγκλήματα» = «έχοντας αρκετά παράπονα / κατηγορίες».
ἡ ἀπολογία	ἀπολογία, ἀπολογίας θηλ.	απολογία, υπεράσπιση	ἀπολογία ← ἀπολογέομαι: «υπεράσπιση στο δικαστήριο»: απολογία, απολογητικός. 2026: Λυσίας, Περὶ τοῦ Σηκοῦ Ἀπολογία.
ὁ, ἡ μάρτυς	μάρτυς, μάρτυρος αρσ./θηλ.	μάρτυρας	μάρτυς → μάρτυρας, μαρτύριο, μαρτυρία. Δύο γένη: ὁ ἡ μάρτυς (άντρας ή γυναίκα).
ἡ ψῆφος	ψῆφος, ψήφου θηλ.	βότσαλο, ψήφος (ψηφοδέλτιο), απόφαση	ψῆφος → ψηφίζω, ψήφισμα, ψηφοφορία, ψηφιδωτό. Αρχικά «βότσαλο» που έριχναν στην κάλπη.
ἡ γραφή	γραφή, γραφῆς θηλ.	γραφή, κατηγορία (δημόσιο δικαστικό αδίκημα), εικόνα · γραφὴν γράφομαι: κατηγορώ	γραφή → γράφω, γράμμα. Στο δίκαιο: «δημόσια δίκη, μήνυση»: γραφὴν γράφομαι = «μηνύω».
ἡ τιμωρία	τιμωρία, τιμωρίας θηλ.	τιμωρία, εκδίκηση, βοήθεια	τιμωρία ← τιμωρέω: «τιμωρία, εκδίκηση» (και «βοήθεια»).
ἡ ζημία	ζημία, ζημίας θηλ.	ζημιά, ποινή, πρόστιμο	ζημία → ζημιά, ζημιώνω. Στο δίκαιο «πρόστιμο, ποινή».
ἡ ἀδικία	ἀδικία, ἀδικίας θηλ.	αδικία, αδίκημα	ἀδικία = ἀ- + δίκη: «αδικία, αδίκημα». Από το στερητικό α- προέρχεται ἄδικος, ἀδικέω.
ἡ ἀρετή	ἀρετή, ἀρετῆς θηλ.	αρετή, ανδρεία, αξία, ικανότητα	ἀρετή: «αρετή = ό,τι κάνει κάποιον άριστο». Η κεντρική λέξη του Αριστοτέλη και του Πρωταγόρα.
ἡ κακία	κακία, κακίας θηλ.	κακία, μοχθηρία, δειλία	κακία ← κακός: «μοχθηρία, δειλία»· αντίθετο της ἀρετῆς.
ἡ ἀλήθεια	ἀλήθεια, ἀληθείας θηλ.	αλήθεια, ειλικρίνεια · ἀληθείᾳ: πραγματικά	ἀλήθεια = ἀ- + λήθη: «αυτό που δεν ξεχνιέται, η αλήθεια».
ἡ γνώμη	γνώμη, γνώμης θηλ.	γνώμη, σκέψη, απόφαση, διάθεση	γνώμη ← γιγνώσκω: «γνώμη, απόφαση, γνώση». 2024: «αἰεί γε τῆς αὐτῆς γνώμης ἐχόμενος».
ἔργον	ἔργον, ἔργου ουδ.	έργο, πράξη, δουλειά, γεγονός	ἔργον → έργο, εργάζομαι, ενέργεια, ενεργός. Και η αντίθεση λόγῳ / ἔργῳ (με λόγια / με έργα).
χρῆμα	χρῆμα, χρήματος ουδ.	χρήμα, πράγμα · (πληθ.) χρήματα, περιουσία	χρῆμα ← χράομαι: «πράγμα που χρησιμοποιείς» → στον πληθυντικό «χρήματα, περιουσία».
ἡ οὐσία	οὐσία, οὐσίας θηλ.	περιουσία, ουσία, ύπαρξη	οὐσία ← οὖσα (μετοχή του εἰμί): «περιουσία» και «ουσία».
ὁ πλοῦτος	πλοῦτος, πλούτου αρσ.	πλούτος	πλοῦτος → πλούσιος, πλουτίζω, Πλούτων.
ἡ πενία	πενία, πενίας θηλ.	φτώχεια, ένδεια · αντίθετο: ὁ πλοῦτος	πενία → πένης (ο φτωχός που δουλεύει για να ζήσει), πένομαι, πενιχρός: «η φτώχεια».
ὁ οἶκος	οἶκος, οἴκου αρσ.	σπίτι, οικογένεια, περιουσία	οἶκος → οικονομία, οικολογία, οικείος, οικογένεια. «Σπίτι, νοικοκυριό, περιουσία».
ἡ οἰκία	οἰκία, οἰκίας θηλ.	κατοικία, σπίτι, οικογένεια, περιουσία	οἰκία ← οἶκος: «σπίτι, κατοικία». 2023: τὴν οἰκίαν.
ὁ πατήρ	πατήρ, πατρός αρσ.	πατέρας	πατήρ → πατέρας, πατριάρχης, πατρίδα, πατρικός.
ἡ μήτηρ	μήτηρ, μητρός θηλ.	μητέρα	μήτηρ → μητέρα, μητρόπολη, μητριαρχία.
ὁ, ἡ παῖς	παῖς, παιδός αρσ./θηλ.	παιδί, αγόρι, κορίτσι, δούλος	παῖς → παιδί, παιδαγωγός, παιδεία, παιδιάτρος. Και «δούλος» (παῖς).
ὁ υἱός	υἱός, υἱοῦ αρσ.	γιος	υἱός → υιός, υιοθεσία, υιοθετώ.
ἡ θυγάτηρ	θυγάτηρ, θυγατρός θηλ.	κόρη (θυγατέρα)	θυγάτηρ → θυγατέρα.
ἡ γυνή	γυνή, γυναικός θηλ.	γυναίκα, σύζυγος	γυνή → γυναίκα, γυναικείος, γυναικωνίτης, γυναικολόγος. Θέμα γυναικ-.
ὁ ἀδελφός	ἀδελφός, ἀδελφοῦ αρσ.	αδελφός	ἀδελφός = ἀ- (ομο-) + δελφύς (μήτρα): «ομοιογενής από την ίδια μήτρα». Αδελφός, αδελφή.
ἡ ἀδελφή	ἀδελφή, ἀδελφῆς θηλ.	αδελφή	ἀδελφή = θηλυκό του ἀδελφός: ἡ ἀδελφή, τῆς ἀδελφῆς. 2023 (ομογενών): «τῆς ἀδελφῆς τῆς ἐμῆς».
ὁ ξένος	ξένος, ξένου αρσ.	ξένος (πολίτης άλλης πόλης), φιλοξενούμενος, φιλοξενών · μισθοφόρος	ξένος → ξένος, ξενοδοχείο, ξενοφοβία, φιλοξενία. «Ξένος» αλλά και «φιλοξενούμενος / οικοδεσπότης».
ὁ δοῦλος	δοῦλος, δούλου αρσ.	δούλος, υπηρέτης	δοῦλος → δούλος, δουλεία, δουλεύω.
ὁ δεσπότης	δεσπότης, δεσπότου αρσ.	αφέντης, δεσπότης	δεσπότης → δεσπότης, δεσποτισμός, δεσποτικός. «Ο αφέντης του σπιτιού και των δούλων».
ὁ βασιλεύς	βασιλεύς, βασιλέως αρσ.	βασιλιάς · βασιλεύς, συχνά με ή χωρίς άρθρο: ο Μέγας Βασιλιάς των Περσών	βασιλεύς → βασιλιάς, βασίλισσα, βασιλική, βασιλεύω. Το βασιλεύς, συχνά με ή χωρίς άρθρο, = ο Μέγας Βασιλιάς των Περσών (σαν όνομα).
ὁ τύραννος	τύραννος, τυράννου αρσ.	τύραννος, κυρίαρχος, ηγεμόνας	τύραννος → τύραννος, τυραννία, τυραννικός.
ὁ, ἡ θεός	θεός, θεοῦ αρσ./θηλ.	θεός, θεά	θεός → θεά, θεολογία, θεϊκός, ενθουσιασμός (ἐν-θεος).
ἱερόν	ἱερόν, ἱεροῦ ουδ.	ιερό, ναός, θυσία (πληθ.: τὰ ἱερά) · (επίθ.) ιερός, άγιος	ἱερόν → ιερό, ιερέας, ιεράρχης. «Ιερό, ναός, τόπος θυσίας»· τὰ ἱερά = «οι θυσίες».
ἡ χώρα	χώρα, χώρας θηλ.	χώρα, τόπος, έδαφος, θέση	χώρα → χώρος, χωρίον, περίχωρα, χωρικός.
ἡ γῆ	γῆ, γῆς θηλ.	γη, χώρα, έδαφος, πατρίδα	γῆ → γεωγραφία, γεωργός, γεωμετρία, Γαία.
ἡ ὁδός	ὁδός, ὁδοῦ θηλ.	δρόμος, πορεία, ταξίδι, τρόπος	ὁδός → οδός, οδηγώ, πρόοδος, έξοδος, μέθοδος. 2025: «ποίαν ὁδὸν ἐπὶ τὸν βίον τράπῃ».
τεῖχος	τεῖχος, τείχους ουδ.	τείχος, οχύρωμα	τεῖχος → τείχος, τειχίζω, τειχομαχία.
ἄστυ	ἄστυ, ἄστεως ουδ.	άστυ, πόλη (κυρίως η Αθήνα)	ἄστυ → αστικός, αστυνομία, αστυφύλακας: «η πόλη, ιδιαίτερα η Αθήνα». 2023: ζητήθηκε ονομαστική πληθυντικού.
ἡ κώμη	κώμη, κώμης θηλ.	χωριό, κώμη	κώμη: «χωριό». Από εδώ κωμόπολη, κωμικός (κώμος = γλέντι)· δύο ρίζες.
ἡ ἀγορά	ἀγορά, ἀγορᾶς θηλ.	αγορά, πλατεία, συγκέντρωση, αγορά (εμπόριο)	ἀγορά → αγορά, αγορεύω, αγορητής, ρητορική (αγορά ο χώρος ομιλίας).
σῶμα	σῶμα, σώματος ουδ.	σώμα, πρόσωπο, δούλος	σῶμα → σωματείο, σωματικός, πνευματικός (αντίθεση). Και «πρόσωπο, δούλος» (σώματα = «άνθρωποι»).
ἡ ψυχή	ψυχή, ψυχῆς θηλ.	ψυχή, ζωή, πνεύμα, θάρρος	ψυχή → ψυχολογία, ψυχρός (ανάσα), ψυχαγωγία.
ὁ βίος	βίος, βίου αρσ.	ζωή (ως τρόπος και διάρκεια ζωής), μέσα διαβίωσης, περιουσία	βίος → βιολογία, βιογραφία, βιοτεχνία, βίος και πολιτεία. «Ο τρόπος και η διάρκεια της ζωής». 2025: «ἐπὶ τὸν βίον».
ὁ θάνατος	θάνατος, θανάτου αρσ.	θάνατος · θανάτου δίκη: δίκη για θανατική ποινή	θάνατος → θανατηφόρος, θανάσιμος, Θανάσης, ευθανασία.
ἡ ἡμέρα	ἡμέρα, ἡμέρας θηλ.	ημέρα, μέρα · τῇ ὑστεραίᾳ: την επόμενη μέρα	ἡμέρα → ημέρα, εφημερίδα, ημερολόγιο, εφήμερος.
ἡ νύξ	νύξ, νυκτός θηλ.	νύχτα · νυκτός / τῆς νυκτός: μέσα στη νύχτα	νύξ → νύχτα, νυχτερίδα, ημερονύκτιο.
ἔτος	ἔτος, ἔτους ουδ.	έτος, χρονιά · πληθ. ἔτη: χρόνια	ἔτος → έτος, ετήσιος, ετησίως, ἐφέτος (ἐπί + ἔτος).
ὁ καιρός	καιρός, καιροῦ αρσ.	κατάλληλη στιγμή, ευκαιρία, περίσταση, εποχή	καιρός: «κατάλληλη στιγμή, ευκαιρία»: ο Καιρός ήταν θεός της ευκαιρίας.
ὁ τρόπος	τρόπος, τρόπου αρσ.	τρόπος, ήθος, συνήθεια, χαρακτήρας · τρόπον τινά: κατά κάποιον τρόπο	τρόπος ← τρέπω: «τρόπος, ήθος»: τροπή, τρόπαιο (εκεί όπου έτρεψαν τον εχθρό). 2025: «τὸν αὐτὸν τρόπον».
πλῆθος	πλῆθος, πλήθους ουδ.	πλήθος, μέγεθος, αριθμός, λαός (σε αντίθεση με τους λίγους)	πλῆθος → πλήθος, πλήρης, πληθυσμός, πολύ. Αριθμός ή όχλος. 2024: ζητήθηκε η δοτική πληθυντικού.
ἔθος	ἔθος, ἔθους ουδ.	συνήθεια, έθιμο, ήθος	ἔθος → ήθος, εθιμοτυπία, εθίζω, έθιμο.
κέρδος	κέρδος, κέρδους ουδ.	κέρδος, όφελος	κέρδος → κερδοσκοπία, κερδίζω, κερδοφόρος.
ὄνομα	ὄνομα, ὀνόματος ουδ.	όνομα, φήμη, τίτλος · ὀνόματι: κατ᾽ όνομα	ὄνομα → όνομα, ονομασία, ονομαστός, ανώνυμος, ομώνυμος.
ἡ φύσις	φύσις, φύσεως θηλ.	φύση, φυσικός χαρακτήρας, καταγωγή · φύσει: από τη φύση	φύσις ← φύω: «φύση, φυσικός χαρακτήρας, καταγωγή»: φυσική, φυτό.
ἡ πολιτεία	πολιτεία, πολιτείας θηλ.	πολίτευμα, πολιτική ζωή, ιθαγένεια, κράτος	πολιτεία ← πολίτης: «πολίτευμα, πολιτικό σύστημα, ιθαγένεια».
ἡ αἰτία	αἰτία, αἰτίας θηλ.	αιτία, κατηγορία, ευθύνη, ενοχή · ἐν αἰτίᾳ ἔχω: κατηγορώ	αἰτία → αιτία, αίτιο, αἴτιος, κατηγορία. «Αιτία» και «κατηγορία, ευθύνη».
ἡ ἀξία	ἀξία, ἀξίας θηλ.	αξία, τιμή, αξιοπρέπεια	ἀξία ← ἄξιος: «αξία, τιμή»: αξιωματικός, αξίωμα, ἀξιόω. 2021 (ομογενών): «πολλοστοῦ μέρους τῆς ἀξίας».
ὁ πρέσβυς	πρέσβυς, πρέσβεως αρσ.	πρέσβης (συνήθως πληθ. οἱ πρέσβεις), γέροντας, ο πρεσβύτερος	πρέσβυς → πρεσβευτής, πρεσβύτερος, Πρέσβυς (γέρος). Στον πληθυντικό οἱ πρέσβεις = «οι πρεσβευτές».
ἡ πρᾶξις	πρᾶξις, πράξεως θηλ.	πράξη, ενέργεια, επιτυχία, υπόθεση	πρᾶξις ← πράττω: «πράξη, ενέργεια».
ἡ δόξα	δόξα, δόξης θηλ.	εντύπωση, γνώμη, υπόληψη, φήμη	δόξα ← δοκέω: «γνώμη, εντύπωση, φήμη, δόξα»: δόγμα, ορθόδοξος.
ἡ χάρις	χάρις, χάριτος θηλ.	χάρη, εύνοια, ευγνωμοσύνη · χάριν + γεν.: για χάρη	χάρις → χάρη, ευχαριστώ, χαρίζω, χαρισματικός. Χάριν οἶδα = «χρωστώ ευγνωμοσύνη».
ὁ ἀγών	ἀγών, ἀγῶνος αρσ.	αγώνας, διαγωνισμός, δίκη, κίνδυνος	ἀγών → αγώνας, αγωνία, πρωταγωνιστής, ανταγωνισμός.
ἡ συμφορά	συμφορά, συμφορᾶς θηλ.	συμφορά, ατύχημα, γεγονός (καλό ή κακό)	συμφορά = σύν + φέρω: «κάτι που φέρνει μαζί, γεγονός» → «ατυχία, συμφορά». 2024: «τὴν ἰδίαν ξυμφορὰν τῆς φυγῆς».
ψήφισμα	ψήφισμα, ψηφίσματος ουδ.	απόφαση (της εκκλησίας του δήμου), ψήφισμα	ψήφισμα ← ψηφίζω: «απόφαση της εκκλησίας του δήμου».
ἡ τιμή	τιμή, τιμῆς θηλ.	τιμή, αξία, αξίωμα, τίμημα (ποινή)	τιμή → τιμή (και τίμημα), τίμιος, τιμωρία. «Τιμή, αξία, ποινή».
χωρίον	χωρίον, χωρίου ουδ.	κτήμα, περιοχή, τόπος, θέση	χωρίον ← χῶρος (τόπος): «τόπος, κτήμα, περιοχή». 2026: «τὴν μορίαν… τοῦ χωρίου».
ἡ τύχη	τύχη, τύχης θηλ.	τύχη, μοίρα, συγκυρία, τυχαίο γεγονός	τύχη ← τυγχάνω: «τύχη, μοίρα, συγκυρία»: η θεά Τύχη, ευτυχία.
ἡ δημοκρατία	δημοκρατία, δημοκρατίας θηλ.	δημοκρατία, κυριαρχία του λαού	δημοκρατία = δῆμος + κράτος: «εξουσία του λαού». 2026: «δημοκρατίας οὔσης» (γενική απόλυτη).
τέλος	τέλος, τέλους ουδ.	τέλος, σκοπός, εξουσία, φόρος · τέλος (επίρρ.): τελικά	τέλος → τελικός, τελειώνω, τελευταίος, τέλεια. «Τέλος, σκοπός, εξουσία, φόρος».
ἀργύριον	ἀργύριον, ἀργυρίου ουδ.	ασήμι, χρήματα, νόμισμα	ἀργύριον → αργυρός, Αργυρούπολη, αργυρώνητος. «Ασήμι, χρήμα».
ὁ νοῦς	νοῦς, νοῦ αρσ.	νους, μυαλό, πρόθεση, σκέψη	νοῦς → νους, νοητός, νόηση, νοημοσύνη. Συνηρημένο από νόος.
τάλαντον	τάλαντον, ταλάντου ουδ.	τάλαντο (μονάδα βάρους/νομισματική αξία ≈ 6.000 δραχμές)	τάλαντον → ταλαντούχος, τάλαντο. Μονάδα βάρους και αξίας: 1 τάλαντον = 60 μνᾶς = 6.000 δραχμές.
ἡ πατρίς	πατρίς, πατρίδος θηλ.	πατρίδα	πατρίς ← πατήρ: «πατρίδα».
ὁ ὅρκος	ὅρκος, ὅρκου αρσ.	όρκος · ὅρκον ὄμνυμι: ορκίζομαι	ὅρκος → ορκίζομαι, εξορκισμός, ορκωμοσία.
ἡ ὀλιγαρχία	ὀλιγαρχία, ὀλιγαρχίας θηλ.	ολιγαρχία, εξουσία των λίγων	ὀλιγαρχία = ὀλίγος + ἀρχή: «η εξουσία των λίγων».
ὁ πρόγονος	πρόγονος, προγόνου αρσ.	πρόγονος, πρόγονοι (συνήθως πληθ.)	πρόγονος = πρό + γίγνομαι: «πρόγονος, αυτός που γεννήθηκε πριν από εμάς».
ἡ φιλία	φιλία, φιλίας θηλ.	φιλία, αγάπη, ευμένεια	φιλία ← φίλος: «φιλία, αγάπη».
ὁ τόπος	τόπος, τόπου αρσ.	τόπος, μέρος, θέση	τόπος → τόπος, τοπικός, τοπίο, τοπογραφία.
εἶδος	εἶδος, εἴδους ουδ.	μορφή, είδος, εμφάνιση, ιδέα	εἶδος ← εἶδον (από ἰδεῖν): «μορφή, ιδέα, είδος».
πάθος	πάθος, πάθους ουδ.	πάθημα, συναίσθημα, ατύχημα, πάθος	πάθος ← πάσχω: «πάθημα, συναίσθημα»: πάθος, παθητικός, συμπάθεια.
ἡ διάνοια	διάνοια, διανοίας θηλ.	σκέψη, διάνοια, νους, πρόθεση	διάνοια = διά + νοῦς: «σκέψη, νόημα, πρόθεση»: διανοούμενος, διανόηση.
τεκμήριον	τεκμήριον, τεκμηρίου ουδ.	τεκμήριο, απόδειξη, αδιάψευστο σημάδι	τεκμήριον → τεκμήριο, τεκμηρίωση, τεκμαίρομαι. «Αποδεικτικό στοιχείο».
ἡ ὀργή	ὀργή, ὀργῆς θηλ.	οργή, θυμός, ψυχική διάθεση	ὀργή → οργή, οργίζομαι, οργίλος. «Θυμός, ψυχική διάθεση». 2026: ὀργάς.
ἡ μνᾶ	μνᾶ, μνᾶς θηλ.	μνα (100 δραχμές· τάλαντο = 60 μναῖ)	μνᾶ: «μνα, νόμισμα = 100 δραχμές». 1 τάλαντο = 60 μνᾶς. Ζητήθηκε η κλίση το 2024 (μνᾶς).
σημεῖον	σημεῖον, σημείου ουδ.	σημάδι, σήμα, ένδειξη, τεκμήριο	σημεῖον ← σῆμα: «σημάδι, ένδειξη»: σημείο, σημαίνω, σημαία.
ὁ νομοθέτης	νομοθέτης, νομοθέτου αρσ.	νομοθέτης	νομοθέτης = νόμος + τίθημι: «αυτός που θέτει νόμους». 2026: «οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς».
μέγεθος	μέγεθος, μεγέθους ουδ.	μέγεθος, ύψος, σπουδαιότητα	μέγεθος ← μέγας: «μέγεθος, σπουδαιότητα».
ἡ τροφή	τροφή, τροφῆς θηλ.	τροφή, διατροφή, ανατροφή	τροφή ← τρέφω: «τροφή, ανατροφή».
ζῷον	ζῷον, ζῴου ουδ.	ζώο, ζωντανό ον	ζῷον ← ζάω: «ζωντανό ον»: ζώο, ζωολογία, ζωντανός.
ἡ δραχμή	δραχμή, δραχμῆς θηλ.	δραχμή (νόμισμα), 6 οβολοί	δραχμή: «μια χούφτα (έξι οβολοί)»: νόμισμα και η δραχμή (ως το 2001). 1 δραχμή = 6 οβολοί.
ἦθος	ἦθος, ἤθους ουδ.	χαρακτήρας, ήθος, συνήθεια · πληθ. ἤθη: ήθη	ἦθος → ήθος, ηθικός, ηθική, ήθη και έθιμα.
ὁ ποιητής	ποιητής, ποιητοῦ αρσ.	ποιητής, δημιουργός, κατασκευαστής	ποιητής ← ποιέω: «δημιουργός» → ποιητής.
ἡ πίστις	πίστις, πίστεως θηλ.	πίστη, εμπιστοσύνη, απόδειξη, εγγύηση	πίστις ← πείθω, πιστεύω: «πίστη, εμπιστοσύνη, απόδειξη».
ἡ ὕβρις	ὕβρις, ὕβρεως θηλ.	αλαζονεία, ύβρις, βία, εξύβριση	ὕβρις → ύβρη, υβριστής, υπερηφάνεια.
ψεῦδος	ψεῦδος, ψεύδους ουδ.	ψέμα, απάτη	ψεῦδος → ψευδής, ψευδαίσθηση, ψευδώνυμο, ψευδο-: αντίθετο της ἀληθείας.
ἡ θάλαττα	θάλαττα, θαλάττης θηλ.	θάλασσα	θάλαττα → θαλασσινός, θαλάσσιος, θαλασσοπόρος: το αττικό ττ αντιστοιχεί στο σσ της κοινής (θάλασσα).
ἄδικος	ἄδικος, -ον	άδικος, άνομος · ὁ ἄδικος: ο άδικος	ἄδικος = ἀ- + δίκη: «άδικος, παράνομος».
ἀληθής	ἀληθής, -ές (γεν. -οῦς)	αληθινός, ειλικρινής · τὰ ἀληθῆ: η αλήθεια	ἀληθής = ἀ- + λήθη: «ό,τι δεν μένει κρυμμένο: αληθινός».
σοφός	σοφός, -ή, -όν	σοφός, έξυπνος, επιδέξιος · ὁ σοφός: ο σοφός	σοφός → σοφία, φιλόσοφος, σοφιστής, Σοφοκλής.
ὅμοιος	ὅμοιος, -α, -ον	όμοιος, παρόμοιος, ίσος	ὅμοιος → ομοιομορφία, ομοιοπαθής, ομοίωμα, ομοιοκατάληκτος.
ἴσος	ἴσος, -η, -ον	ίσος, δίκαιος, ισότιμος · ἐξ ἴσου: ισότιμα	ἴσος → ισότητα, ισορροπία, ισοσκελές, Ισοκράτης (ίσον + κράτος).
ἄξιος	ἄξιος, -α, -ον	άξιος, ισάξιος, αρμόζων · ἄξιόν ἐστι: αξίζει	ἄξιος → αξία, αξιώνω, αξιοπρέπεια, αξιόλογος.
ἱκανός	ἱκανός, -ή, -όν	ικανός, αρκετός, επαρκής	ἱκανός → ικανός, ικανότητα, ικανοποίηση (ἱκνέομαι = φτάνω).
δεινός	δεινός, -ή, -όν	φοβερός, τρομερός · ικανός (δεινὸς λέγειν)	δεινός ← δέος: «φοβερός» και «ικανός»: δεινὸς λέγειν = «ικανός στα λόγια».
χαλεπός	χαλεπός, -ή, -όν	δύσκολος, επικίνδυνος, σκληρός, οργισμένος · χαλεπῶς φέρω: δυσανασχετώ	χαλεπός: «δύσκολος, δυσάρεστος, οργισμένος».
δυνατός	δυνατός, -ή, -όν	δυνατός, ικανός, ισχυρός · δυνατόν ἐστι: είναι δυνατό	δυνατός ← δύναμαι: «ικανός, ισχυρός»: δυνατότητα, δυναμική.
ἀδύνατος	ἀδύνατος, -ον	αδύνατος, ανίκανος · ἀδύνατόν ἐστι: είναι αδύνατο	ἀδύνατος = ἀ- + δυνατός: «αδύναμος, αδύνατος».
φανερός	φανερός, -ά, -όν	φανερός, εμφανής, γνωστός · φανερός εἰμι + μτχ.: είναι φανερό ότι εγώ	φανερός ← φαίνω: «φανερός, εμφανής»: φανερώνω, φαινόμενο.
δῆλος	δῆλος, -η, -ον	προφανής, εμφανής · δῆλον ὅτι: προφανώς	δῆλος → δηλώνω, δηλαδή, Δῆλος (το νησί).
ἀναγκαῖος	ἀναγκαῖος, -α, -ον	αναγκαίος, απαραίτητος, στενός (συγγενής)	ἀναγκαῖος ← ἀνάγκη: «αναγκαίος» και «στενός συγγενής».
χρήσιμος	χρήσιμος, -η, -ον	χρήσιμος, ωφέλιμος	χρήσιμος ← χράομαι: «χρήσιμος»: χρήση, χρηστός.
ὠφέλιμος	ὠφέλιμος, -ον	ωφέλιμος, χρήσιμος	ὠφέλιμος ← ὠφελέω: «ωφέλιμος»: ωφέλεια, ωφελούμαι.
πιστός	πιστός, -ή, -όν	πιστός, αξιόπιστος, βέβαιος	πιστός ← πείθω, πίστις: «πιστός, αξιόπιστος».
κοινός	κοινός, -ή, -όν	κοινός, δημόσιος, ενιαίος · τὸ κοινόν: το κράτος, το κοινό	κοινός → κοινωνία, κοινότητα, κοινοβούλιο. «Κοινός, δημόσιος».
ἴδιος	ἴδιος, -α, -ον	ιδιαίτερος, προσωπικός, ιδιωτικός · ἰδίᾳ: ιδιαιτέρως, ιδιωτικά	ἴδιος → ιδιώτης, ιδιωτικός, ιδιαίτερος: «προσωπικός, δικός του».
νέος	νέος, -α, -ον	νέος, καινούργιος · οἱ νέοι: οι νέοι	νέος → νεολαία, νεότητα, νεοελληνικός, Νεάπολη.
παλαιός	παλαιός, -ά, -όν	παλιός, αρχαίος · ἐκ παλαιοῦ: από παλιά	παλαιός → παλαιά, παλαιοντολογία, παλαιολιθικός.
ὕστερος	ὕστερος, -α, -ον	μεταγενέστερος, ο ύστερος (από δύο), τελευταίος · ὕστερον (επίρρ.): αργότερα	ὕστερος → υστερόγραφο, υστερώ, υστερία.
πρότερος	πρότερος, -α, -ον	προηγούμενος, παλαιότερος · πρότερον (επίρρ.): πρωτύτερα	πρότερος ← πρό: «ο προηγούμενος από δύο»: προτεραιότητα.
ὧδε	ὧδε	ως εξής, εδώ, έτσι	ὧδε ← ὅδε: «έτσι, ως εξής, εδώ».
πάνυ	πάνυ	τελείως, πολύ · οὐ πάνυ: όχι και τόσο	πάνυ ← πᾶς: «εντελώς, πάρα πολύ».
σφόδρα	σφόδρα	έντονα, πολύ, υπερβολικά	σφόδρα → σφοδρός, σφοδρότητα: «πολύ, έντονα».
λίαν	λίαν	υπερβολικά, πολύ	λίαν: «πολύ, υπερβολικά» (και στα νέα ελληνικά: λίαν = πολύ).
ἀεί	ἀεί (αἰεί)	πάντα, πάντοτε, κάθε φορά	ἀεί → αεί, αιώνιος, αειφόρος, αεικίνητος: «πάντα». 2024: «αἰεί γε τῆς αὐτῆς γνώμης ἐχόμενος».
πάλιν	πάλιν	πάλι, ξανά, αντίθετα	πάλιν → παλίνδρομος, παλίμψηστος, παλινόρθωση: «πάλι, αντίθετα».
τότε	τότε	τότε, εκείνη την εποχή	τότε: «τότε, εκείνη την εποχή». 2026: «τῷ βουλομένῳ τότε μᾶλλον ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί».
εὐθύς	εὐθύς	αμέσως, ευθύς, κατευθείαν · (επίθ.) ίσιος, ευθύς	εὐθύς → ευθύς, ευθεία, ευθύνη: «κατευθείαν, αμέσως». 2026: «εὐθὺς ἐκ νέων ἐθίζεσθαι» = «από μικρά».
ἅμα	ἅμα	ταυτόχρονα, μαζί · ἅμα + δοτ.: μαζί με	ἅμα: «ταυτόχρονα, μαζί»: ἅμα + δοτική = «μαζί με», ἅμα + μετοχή = «μόλις».
ποτέ	ποτέ (εγκλιτικό) · πότε (ερωτηματικό)	κάποτε, ποτέ (με άρνηση: οὐδέποτε) · πότε;	ποτέ (ατονικό) = «κάποτε»· πότε; (οξεία) = «πότε;».
πώποτε	πώποτε	ποτέ ως τώρα, ποτέ	πώποτε: «ποτέ μέχρι τώρα», μόνο με άρνηση ή ερώτηση. 2026: «ζημιῶσαί <με> πώποτε».
οὐδέποτε	οὐδέποτε (μηδέποτε)	ποτέ, ποτέ πια	οὐδέποτε = οὐδέ + ποτέ: «ποτέ (δεν)».
ἐνταῦθα	ἐνταῦθα	εδώ, εκεί, τότε	ἐνταῦθα: «εδώ, εκεί, τότε»: ἐν + ταῦθα.
ἐκεῖ	ἐκεῖ	εκεί, σε εκείνο το μέρος	ἐκεῖ = «εκεί» (στάση)· ἐκεῖθεν = «από εκεί»· ἐκεῖσε = «προς τα εκεί». Από την ίδια οικογένεια το ἐκεῖνος.
ἐντεῦθεν	ἐντεῦθεν	από εδώ / από εκεί, κατόπιν, γι᾽ αυτό	ἐντεῦθεν: «από εδώ, από εκεί, γι’ αυτό».
οἴκοι	οἴκοι	στο σπίτι, στην πατρίδα	οἴκοι ← οἶκος: «στο σπίτι, στην πατρίδα». 2024: «οἵ τε οἴκοι τὴν ὀλιγαρχίαν ἔχοντες».
ἐν	ἐν + δοτική	μέσα σε, σε, κατά (τόπος και χρόνος)	ἐν + δοτική: «μέσα σε, κατά»: ένθετος, ενδιάμεσος, ενέργεια.
ἐκ	ἐκ (ἐξ πριν από φωνήεν) + γενική	μέσα από, εκ, από	ἐκ (ἐξ πριν από φωνήεν) + γενική: «από μέσα»: έξοδος, έκθεση, εκδρομή.
ἀπό	ἀπό + γενική	από, μακριά από	ἀπό + γενική: «μακριά από»: απόσταση, αποχή, απομακρύνω.
πρός	πρός + γεν. / δοτ. / αιτ.	αιτ.: προς, εναντίον, σε σχέση με · γεν.: από την πλευρά, εκ μέρους · δοτ.: κοντά σε, επιπλέον	πρός: γεν. «από την πλευρά»· δοτ. «κοντά σε, επιπλέον»· αιτ. «προς»: προσέρχομαι.
παρά	παρά + γεν. / δοτ. / αιτ.	δοτ.: κοντά σε, στο σπίτι του · γεν.: από (πρόσωπο) · αιτ.: κοντά σε, εκτός από, εξαιτίας	παρά: γεν. «από (πρόσωπο)»· δοτ. «κοντά σε, στο σπίτι του»· αιτ. «κοντά, εκτός». 2023: «τὸ μειράκιον ἦν παρ’ ἐμοί».
περί	περί + γενική / δοτική / αιτιατική	αιτ.: γύρω από, περίπου · γεν.: για, σχετικά με · δοτ.: γύρω σε	περί: γεν. «σχετικά με»· δοτ. «γύρω σε»· αιτ. «γύρω από, περίπου»: περίμετρος, περίοδος.
ὑπό	ὑπό + γεν. / δοτ. / αιτ.	γεν.: από (ποιητικό αίτιο), κάτω από · δοτ.: κάτω από, υπό την εξουσία · αιτ.: προς τα κάτω, κατά τη διάρκεια (ὑπὸ νύκτα)	ὑπό: γεν. «από» (ποιητικό αίτιο) ή «κάτω από»· δοτ. «κάτω από»· αιτ. «προς τα κάτω». 2026: «οἷς ὑπὸ τῆς πόλεως… προστέτακται».
ἐπί	ἐπί + γεν. / δοτ. / αιτ.	γεν.: πάνω σε, επί, στα χρόνια · δοτ.: πάνω σε, για (σκοπός), επιπλέον · αιτ.: προς, εναντίον, για (σκοπός)	ἐπί: γεν. «πάνω σε, επί (χρόνος)»· δοτ. «πάνω σε, για»· αιτ. «προς, εναντίον». 2026: «ἐπὶ τῶν τριάκοντα».
κατά	κατά + γεν. / αιτ.	γεν.: κάτω από, εναντίον · αιτ.: σύμφωνα με, κατά τη διάρκεια, ανά (καθ᾽ ἡμέραν)	κατά: γεν. «κάτω από, εναντίον»· αιτ. «σύμφωνα με, κατά τη διάρκεια, ανά».
μετά	μετά + γεν. / αιτ.	γεν.: μαζί με · αιτ.: μετά από, έπειτα (μετὰ ταῦτα)	μετά: γεν. «μαζί με»· αιτ. «μετά από»: μετάβαση, μεταβάλλω, μετάλλαξη.
διά	διά + γεν. / αιτ.	γεν.: μέσα από, με τη βοήθεια (δι᾽ ἐμοῦ) · αιτ.: εξαιτίας, γιατί (διὰ τοῦτο: γι᾽ αυτό)	διά: γεν. «μέσα από, με»· αιτ. «εξαιτίας»: διάλογος, διαφορά, διάρκεια.
ἀντί	ἀντί + γεν.	αντί, στη θέση του, σε αντάλλαγμα · ἀνθ᾽ ὧν: γι᾽ αυτό που, επειδή	ἀντί + γενική: «αντί για, στη θέση»: αντίθεση, αντίδοτο, αντίστροφα.
πρό	πρό + γενική	μπροστά από, πριν από, για χάρη, αντί	πρό + γενική: «μπροστά από, πριν από»: πρόγραμμα, πρόλογος, πρόοδος.
σύν	σύν (ξύν) + δοτική	μαζί με, με τη βοήθεια	σύν + δοτική: «μαζί με»: σύμμαχος, συνεργασία, σύντομα.
ἀμφί	ἀμφί + αιτ. (γεν. / δοτ. ποιητικά)	αιτ.: περίπου, γύρω από, για · (σπάνια, κυρίως ποιητικά) γεν.: σχετικά με · δοτ.: γύρω σε	ἀμφί + αιτιατική: «γύρω από, περίπου»: αμφιθέατρο, αμφίβιο, αμφιλεγόμενο.
ἄνευ	ἄνευ + γεν.	χωρίς (πιο επίσημο, μόνο με γενική)	ἄνευ + γενική: «χωρίς»: ἄνευ τούτου = «χωρίς αυτό».
ἕνεκα	ἕνεκα (ἕνεκεν, εἵνεκα) + γεν.	για χάρη, εξαιτίας, σχετικά με	ἕνεκα (ἕνεκεν) + γενική: «για χάρη, εξαιτίας»: Αριστοτέλης: «ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν».
χάριν	χάριν + γεν.	για το καλό, για χάρη, εξαιτίας (μπαίνει μετά τη γενική)	χάριν = η αιτιατική του χάρις που έγινε πρόθεση: τούτου χάριν = «γι’ αυτό το λόγο», φιλίας χάριν = «για χάρη της φιλίας».
τοσοῦτος	τοσοῦτος, τοσαύτη, τοσοῦτο(ν)	τόσο μεγάλος, τόσος	τοσοῦτος = τόσος + οὗτος: «τόσο μεγάλος»: ζευγάρι με το ὅσος (τοσοῦτος… ὅσος).
πλείων	πλείων, πλεῖον (γεν. πλείονος / πλέονος)	περισσότερος · οἱ πλείονες / οἱ πλεῖστοι: οι περισσότεροι, η πλειονότητα	πλείων ← πολύς: «περισσότερος»: πλεονέκτημα, πλειονότητα, πλειοψηφία.
ἐναντίος	ἐναντίος, -α, -ον	αντίθετος, εχθρικός, απέναντι · τὸ ἐναντίον / ἐναντίον + γεν.: εναντίον, μπροστά σε	ἐναντίος → εναντίον, εναντιώνομαι, εναντιωματικός: «αντίθετος».
πλεῖστος	πλεῖστος, -η, -ον	ο περισσότερος, ο πολύς · ὡς πλεῖστος: όσο το δυνατόν περισσότερος	πλεῖστος = υπερθετικός του πολύς: «ο περισσότερος»· ὡς πλεῖστα = «όσο το δυνατόν περισσότερα».
ἥσσων	ἥσσων (ἥττων), ἧσσον (γεν. ἥσσονος)	κατώτερος, ασθενέστερος, ηττημένος · ἥσσων εἰμί + γεν.: υστερώ, νικιέμαι από	ἥσσων → ήττα, ὑπό τινος ἡττῶμαι: «κατώτερος, ασθενέστερος».
τρίτος	τρίτος, -η, -ον	τρίτος · τὸ τρίτον: την τρίτη φορά	τρίτος → τρίτος, τρίγωνο, τριάδα.
τριάκοντα	τριάκοντα	τριάντα · οἱ τριάκοντα: οι Τριάκοντα Τύραννοι (404 π.Χ.)	τριάκοντα = «τριάντα»: οἱ τριάκοντα = «οι Τριάκοντα Τύραννοι» (404 π.Χ.). 2026: «ἐπὶ τῶν τριάκοντα».
ποῖος	ποῖος, -α, -ον	τι είδους; ποιος;	ποῖος = «τι είδους;»: ποιότητα, ποιοτικός. Ερωτηματικά της ίδιας σειράς: ποῖος (τι είδους), πόσος (πόσος), πότερος (ποιος από τους δύο).
πότερος	πότερος, -α, -ον · πότερον… ἤ	ποιος από τους δύο; · πότερον… ἤ: μήπως… ή (διπλή ερώτηση)	πότερος = «ποιος από τους δύο;»: πότερον… ἤ… = «μήπως… ή…;» (διπλή ερώτηση).
πόσος	πόσος, -η, -ον	πόσος; πόσο μεγάλος;	πόσος → ποσότητα, ποσοστό: «πόσος;». Η απάντηση: τόσος, ὅσος.
τοιόσδε	τοιόσδε, τοιάδε, τοιόνδε	αυτός που ακολουθεί: τέτοιος (όπως εξής)	τοιόσδε = τοῖος + δέ: «τέτοιος (που θα πω αμέσως)»· όπως ὅδε δείχνει προς τα εμπρός.
ὅσπερ	ὅσπερ, ἥπερ, ὅπερ	ακριβώς αυτός που, ο οποίος	ὅσπερ = ὅς + περ: «ακριβώς αυτός που»: η ενισχυμένη αναφορική αντωνυμία (ἅπερ, οἵπερ…).
δέκα	δέκα	δέκα (άκλιτο)	δέκα → δεκάδα, δεκαετία, δεκάλογος: άκλιτο αριθμητικό.
τέσσαρες	τέσσαρες (τέτταρες), τέσσαρα (γεν. τεσσάρων)	τέσσερις	τέσσαρες → τετράδα, τετράγωνο, τεσσαράκοντα: κλίνεται στη γ΄ κλίση.
ὀρθός	ὀρθός, -ή, -όν	όρθιος, σωστός, ευθύς, ειλικρινής	ὀρθός → ορθογραφία, ορθόδοξος, ορθοπεδική, ορθοστασία: «όρθιος, σωστός».
ὅλος	ὅλος, -η, -ον	ολόκληρος, ολόκληρη · τὸ ὅλον: το σύνολο	ὅλος → όλος, ολόκληρος, ολοκαύτωμα, ολοσχερής.
ἀμφότερος	ἀμφότερος, -α, -ον (συνήθως πληθ.)	και οι δύο, ο ένας και ο άλλος · ἀμφότεροι: και οι δύο	ἀμφότερος ← ἀμφί: «και οι δύο»: αμφίβιο, αμφιθέατρο, αμφότεροι.
αἴτιος	αἴτιος, -α, -ον	υπεύθυνος, αίτιος · ὁ αἴτιος: ο υπαίτιος	αἴτιος → αίτιο, αιτία, αιτιολογία, αιτιατική.
κύριος	κύριος, -α, -ον	κύριος, κυρίαρχος, έγκυρος, αρμόδιος · ὁ κύριος: ο αφέντης, ο ιδιοκτήτης	κύριος → κύριος, κυριαρχία, κυρίως, Κυριακή. «Κύριος, έγκυρος, αρμόδιος».
ἐλάσσων	ἐλάσσων (ἐλάττων), ἔλασσον (γεν. ἐλάσσονος)	μικρότερος, λιγότερος, κατώτερος	ἐλάσσων → ελάσσων, ελάχιστος, ελάττωση, ελαττώνω.
οἰκεῖος	οἰκεῖος, -α, -ον	δικός μου / προσωπικός, συγγενικός, οικείος · οἱ οἰκεῖοι: οι συγγενείς, οι δικοί	οἰκεῖος ← οἶκος: «ο του σπιτιού, δικός, συγγενής»: οικείος, οικειότητα.
ἡμέτερος	ἡμέτερος, -α, -ον	δικός μας	ἡμέτερος ← ἡμεῖς: «δικός μας». 2022: «ἡ δὲ ἡμετέρα ἧσσον ἂν τοῦτο πάθοι» = «η δική μας (δύναμη) θα το έπασχε λιγότερο».
ὑμέτερος	ὑμέτερος, -α, -ον	δικός σας	ὑμέτερος ← ὑμεῖς: «δικός σας»: ἡ ὑμετέρα πόλις = η δική σας πόλη.
βελτίων	βελτίων, βέλτιον (γεν. βελτίονος)	ευγενέστερος, καλύτερος	βελτίων → βελτίωση, βελτιώνω, βέλτιστος. «Καλύτερος».
ἄριστος	ἄριστος, -η, -ον	ο άριστος, ο καλύτερος σε αξία	ἄριστος → αριστοκρατία, αριστούργημα, Αρίστιππος, αριστείο.
βάρβαρος	βάρβαρος, -ον	βάρβαρος, όποιος δεν είναι Έλληνας · οἱ βάρβαροι: οι μη Έλληνες (π.χ. Πέρσες)	βάρβαρος → βάρβαρος, βαρβαρότητα (βαρ-βαρ: ο ήχος της ξένης γλώσσας).
λοιπός	λοιπός, -ή, -όν	υπόλοιπος · τὸ λοιπόν: στο εξής	λοιπός ← λείπω: «ο υπόλοιπος»: λοιπόν, υπόλοιπο.
πονηρός	πονηρός, -ά, -όν	πονηρός, μοχθηρός, κακός, άθλιος	πονηρός ← πόνος: αρχικά «κοπιαστικός» → «κακός, μοχθηρός».
σαφής	σαφής, -ές (γεν. -οῦς)	σαφής, καθαρός, βέβαιος	σαφής → σαφήνεια, σαφώς, ασαφής. «Καθαρός, βέβαιος».
δημόσιος	δημόσιος, -α, -ον	δημόσιος, του κράτους · δημοσίᾳ: δημόσια, από το κράτος	δημόσιος ← δῆμος: «δημόσιος, του κράτους»: δημόσια.
μέσος	μέσος, -η, -ον	μέσος, ο ενδιάμεσος · ἐν μέσῳ: στη μέση	μέσος → μέσος, μεσαίος, μεσημέρι, Μεσοποταμία.
φαῦλος	φαῦλος, -η, -ον	ευτελής, ασήμαντος, κακός, χαμηλής αξίας	φαῦλος: «ευτελής, κακός»: ο φαῦλος κύκλος. 2026: «πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης».
βέλτιστος	βέλτιστος, -η, -ον	ο καλύτερος, ο πιο ωφέλιμος και ηθικός	βέλτιστος → βελτιώνω, βελτίωση, βελτιστοποίηση: υπερθετικός του ἀγαθός.
ἐπιτήδειος	ἐπιτήδειος, -α, -ον	κατάλληλος, αναγκαίος · οἱ ἐπιτήδειοι: οι φίλοι, οι δικοί	ἐπιτήδειος: «κατάλληλος, αναγκαίος»· οἱ ἐπιτήδειοι = «οι φίλοι και οι δικοί».
πολιτικός	πολιτικός, -ή, -όν	πολιτικός, του πολίτη · ὁ πολιτικός: ο πολιτικός	πολιτικός ← πολίτης: «πολιτικός»: Πολιτικά. Αριστοτέλης (2022): «πολιτικὸν ὁ ἄνθρωπος ζῷον».
κρείττων	κρείττων (κρείσσων), κρεῖττον (γεν. κρείττονος)	ισχυρότερος, καλύτερος, ανώτερος	κρείττων ← κράτος: «ισχυρότερος, καλύτερος». 2026: «Πότερον δέ μοι κρεῖττον ἦν… παρανομεῖν;» = «Τι ήταν προτιμότερο για μένα…;»
ἀμείνων	ἀμείνων, ἄμεινον (γεν. ἀμείνονος)	καλύτερος, ανώτερος	ἀμείνων: συγκριτικός του ἀγαθός: «καλύτερος»· ἄμεινον = «καλύτερα».
χείρων	χείρων, χεῖρον (γεν. χείρονος)	χειρότερος, κατώτερος	χείρων → χειρότερος, χείριστος: συγκριτικός του κακός.
ἑκών	ἑκών, ἑκοῦσα, ἑκόν (γεν. ἑκόντος, ἑκούσης)	πρόθυμος, με τη θέλησή του, εκούσιος	ἑκών: «πρόθυμος, με τη θέλησή του»: εκούσιος.
μέτριος	μέτριος, -α, -ον	μέτριος, μετρημένος, σωστός · μετρίως: με μέτρο	μέτριος ← μέτρον: «μετρημένος, μέτριος»: μετρίως.
σώφρων	σώφρων, -ον (γεν. σώφρονος)	συνετός, μετριοπαθής, σώφρων	σώφρων = σῶς + φρήν: «που έχει υγιές μυαλό»: σωφροσύνη, σωφρονισμός.
βραχύς	βραχύς, -εῖα, -ύ	σύντομος, μικρός, λίγος · ἐν βραχεῖ: σε λίγο	βραχύς → βραχύς, βραχυκύκλωμα, βραχυπρόθεσμος.
εὐδαίμων	εὐδαίμων, -ον (γεν. εὐδαίμονος)	ευτυχισμένος, πλούσιος, ευημερών	εὐδαίμων = εὖ + δαίμων: «ευτυχισμένος (έχει καλό δαίμονα)»: ευδαιμονία.
ἀνδρεῖος	ἀνδρεῖος, -α, -ον	γενναίος, ανδρείος	ἀνδρεῖος ← ἀνήρ: «γενναίος»: ανδρεία. 2026: «οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί».
ἀσθενής	ἀσθενής, -ές (γεν. -οῦς)	αδύναμος, ασθενής, άρρωστος	ἀσθενής = ἀ- + σθένος: «χωρίς δύναμη»: ασθένεια, ασθενής.
ἄπειρος	ἄπειρος, -ον	άπειρος, ανίδεος (+ γεν.) · (ἄπειρον) απέραντος, απεριόριστος	ἄπειρος: «άπειρος» (ἀ- + πεῖρα) και «απέραντος» (ἀ- + πέρας). 2025: «τῶν δὲ χαλεπῶν ἄπειρος διαβιώσῃ».
ἀρχαῖος	ἀρχαῖος, -α, -ον	αρχαίος, παλιός · οἱ ἀρχαῖοι: οι παλιοί	ἀρχαῖος ← ἀρχή: «παλιός, αρχαίος»: αρχαιολογία.
πῶς	πῶς (ερωτηματικό) · πως (αόριστο, εγκλιτικό)	πώς; · κάπως	πῶς (περισπωμένη) = «πώς;»· πως (ατονικό) = «κάπως». 2026: «Πῶς δ’ ἄν…»
αὖ	αὖ	από την άλλη, πάλι, αντίθετα	αὖ: «πάλι, από την άλλη, επίσης»: αὖθις = «πάλι».
ἴσως	ἴσως	ίσως, πιθανώς, ισότιμα	ἴσως ← ἴσος: «ίσως, ενδεχομένως, ίσα ίσα».
πολλάκις	πολλάκις	πολλές φορές	πολλάκις ← πολύς: «πολλές φορές».
οὐκοῦν	οὐκοῦν · οὔκουν	συνεπώς, λοιπόν (οὐκοῦν) · λοιπόν όχι, δεν (οὔκουν)	οὐκοῦν = οὐκ + οὖν: «λοιπόν, επομένως» (και σε ερώτηση: «δεν είναι λοιπόν;»). Με άλλον τόνο, οὔκουν = «λοιπόν όχι, δεν».
ἄλλως	ἄλλως	αλλιώς, διαφορετικά · ἄλλως τε καί: ιδίως, ειδικά	ἄλλως ← ἄλλος: «αλλιώς»· ἄλλως τε καί = «ιδίως».
νυνί	νυνί	ακριβώς τώρα, τώρα	νυνί = νῦν + ι (δεικτικό): «ακριβώς τώρα». 2026: «ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί».
εἰκότως	εἰκότως	εύλογα, δίκαια, κατά τα φαινόμενα	εἰκότως ← ἔοικα, εἰκός: «εύλογα, όπως ταιριάζει».
ὅπου	ὅπου	όπου, εκεί όπου	ὅπου: «όπου, εκεί που».
ὅθεν	ὅθεν	από όπου, γι᾽ αυτό, επομένως	ὅθεν: «από όπου» και «γι’ αυτό, επομένως».
ἐγγύς	ἐγγύς (+ γεν.)	κοντά	ἐγγύς → εγγύς, εγγύτητα: «κοντά». 2026: «οὔτε γεωργῶν ἐγγὺς τυγχάνει».
οὐκέτι	οὐκέτι	όχι πια, ποτέ πια	οὐκέτι = οὐκ + ἔτι: «όχι πια».
παντάπασι	παντάπασι(ν)	εντελώς, ολωσδιόλου	παντάπασι(ν) ← πᾶς: «εντελώς».
σχεδόν	σχεδόν	σχεδόν, περίπου	σχεδόν ← ἔχω: «σχεδόν, περίπου»: σχεδία, σχεδιάζω.
ἁπλῶς	ἁπλῶς	απλά, γενικά, εντελώς	ἁπλῶς ← ἁπλοῦς: «απλά, γενικά»: απλώς.
κοινῇ	κοινῇ	από κοινού, δημόσια, γενικά	κοινῇ ← κοινός: «από κοινού, δημόσια».
πρόσθεν	πρόσθεν (+ γεν.)	μπροστά, πριν, παλαιότερα	πρόσθεν ← πρό: «μπροστά, πριν».
οὔπω	οὔπω (μήπω)	όχι ακόμη	οὔπω = οὐ + πω: «όχι ακόμη»· μήπω με μή.
ἡδέως	ἡδέως	ευχάριστα, με χαρά	ἡδέως ← ἡδύς: «με ευχαρίστηση».
χωρίς	χωρίς + γεν.	ξεχωριστά, χωρίς	χωρίς + γενική: «χωρίς, ξεχωριστά από»: χωρισμός.
μεταξύ	μεταξύ + γεν.	ανάμεσα, μεταξύ · μεταξύ + μτχ.: ενώ ακόμη	μεταξύ + γενική: «ανάμεσα»: μεταξύ + μετοχή = «ενώ ακόμη».
πλήν	πλήν + γεν.	εκτός, εκτός από, παρά μόνο	πλήν + γενική: «εκτός από».
ὡς	ὡς	όπως, ότι, για να, όταν · μπροστά από αριθμητικό: περίπου	ὡς: το πιο πολυσήμαντο μικρό λεξάκι: «όπως, ότι, για να, όταν, σαν, προς». Κοίτα τι ακολουθεί (μετοχή; ρήμα; πρόσωπο; υπερθετικός;) και διάλεξε.
ἄν	ἄν	δυνητικό μόριο (αποδίδεται με «θα»/«αν»)· ἐάν = αν + υποτακτική	ἄν δεν μεταφράζεται μόνο του: μαζί με το ρήμα δίνει το «θα» (δυνητικό) ή, με υποτακτική, το «αν/όταν/όποιος».
οὐ	οὐ (οὐκ, οὐχ)	δεν, όχι	οὐ: η άρνηση του γεγονότος· οὐκ πριν από φωνήεν, οὐχ πριν από δασύ. Στο τέλος πρότασης γράφεται οὔ.
μή	μή	μη(ν), να μη	μή: η άρνηση της σκέψης: ευχή, απαγόρευση, υπόθεση, σκοπός, φόβος, τελικό απαρέμφατο.
ὁ σηκός	σηκός, σηκοῦ αρσ.	ιερός περίβολος, ιερός χώρος γύρω από ελιά	σηκός: «ιερός περίβολος γύρω από ένα ιερό δέντρο» (2026: μορίαι = ιερές ελιές).
ἡ μορία	μορία, μορίας θηλ.	ιερή ελιά της Αθηνάς (μορία ἐλαία)	μορία: «ιερή ελιά της Αθηνάς (μορίαι)»: Περὶ τοῦ Σηκοῦ. Ένα δέντρο υπό προστασία.
ἀπογράφω	ἀπογράφω ; ἀπογράψω ; ἀπέγραψα ; ἀπογέγραφα ; ἀπογέγραμμαι ; ἀπεγράφην	καταγγέλλω (γραπτά), υποβάλλω γραπτή καταγγελία (γλωσσάριο 2026) · καταγράφω, απογράφω · (μέση) δηλώνω	ἀπογράφω = ἀπό + γράφω: «καταγράφω» και στο δίκαιο «καταγγέλλω γραπτώς» (γλωσσάριο 2026). 2026: «ἀπογράψαι με ἐκ τῆς γῆς μορίαν ἀφανίζειν».
ἐπεργάζομαι	ἐπεργάζομαι ; ἐπεργάσομαι ; ἐπειργασάμην ; — ; ἐπείργασμαι ; ἐπειργάσθην	εργάζομαι παράνομα (σε ιερή γη), καλλιεργώ επιπλέον	ἐπεργάζομαι = ἐπί + ἐργάζομαι: «καλλιεργώ (παράνομα)» (γλωσσάριο 2026: εργάζομαι παράνομα).
ἄερκτος	ἄερκτος, -ον	αφύλακτος, ανοιχτός από παντού (γλωσσάριο 2026)	ἄερκτος = ἀ- + ἕρκος (περίφραγμα): «χωρίς φράχτη, ανοιχτός από παντού» (γλωσσάριο 2026: αφύλακτος).
μαλακίζομαι	μαλακίζομαι ; — ; ἐμαλακισάμην ; — ; — ; ἐμαλακίσθην	δείχνω αδυναμία, δειλιάζω, γίνομαι μαλθακός	μαλακίζομαι ← μαλακός: «γίνομαι μαλθακός, δειλιάζω». Γλωσσάριο 2021: «ἐμαλακίσατο: έδειξε αδυναμία, δείλιασε».
ἐφίεμαι	ἐφίημι ; ἐφήσω ; ἐφῆκα ; ἐφεῖκα ; ἐφεῖμαι ; ἐφείθην	ορέγομαι κάτι, επιθυμώ (μέση ἐφίεμαι + γεν.) · (ενεργ.) ἐφίημι: επιτρέπω, εξαπολύω	ἐφίεμαι = ἐπί + ἵεμαι: «ρίχνομαι προς κάτι, επιθυμώ» + γενική: οἱ ἀρετῆς ἐφιέμενοι = «αυτοί που επιθυμούν την αρετή» (γλωσσάριο 2021: ἐφιεμένων = αυτών που επιθυμούν).
ἡ θεραπεία	θεραπεία, θεραπείας θηλ.	περιποίηση, φροντίδα, υπηρεσία, θεραπεία · θεραπεία τοῦ φύντος: φροντίδα του βλασταριού	θεραπεία ← θεραπεύω: «φροντίδα, υπηρεσία»: θεραπευτής, θεραπεία. Γλωσσάριο 2023: «θεραπεία τοῦ φύντος: φροντίδα του βλασταριού».
ἡ ἀφορμή	ἀφορμή, ἀφορμῆς θηλ.	αρχικό κεφάλαιο · αφετηρία, αφορμή, μέσα	ἀφορμή ← ἀπό + ὁρμή: «αφετηρία, αφορμή». Γλωσσάριο Σεπτ. 2024: «ἀφορμῆς: αρχικό κεφάλαιο» (ἀφορμῆς δὲ δέομαι = χρειάζομαι κεφάλαιο).
ὁ οἰωνός	οἰωνός, οἰωνοῦ αρσ.	πουλί των μαντείων, οιωνός, σημάδι	οἰωνός → οιωνός, οιωνοσκόπος. Γλωσσάριο Σεπτ. 2025: «οἰωνοῖς: μαντεία από πέταγμα πουλιού» (οἰωνοῖς χρῶνται = κάνουν μαντεία από πουλιά).
ὁ, ἡ ὄρνις	ὄρνις, ὄρνιθος αρσ./θηλ.	πουλί, όρνιθα	ὄρνις → ορνιθολόγος, ορνιθοτροφείο, όρνιθα. Γλωσσάριο Σεπτ. 2025: «τοὺς ὄρνιθας: τα πουλιά».
θαμά	θαμά	συχνά, κάθε τόσο	θαμά = «συχνά» (γλωσσάριο 2025: «θαμὰ: συχνά»): κατασκοπεῖσθαι δὲ θαμὰ ἑαυτήν.
κάτοπτος	κάτοπτος, -ον	ορατός από μακριά, ορατός από παντού	κάτοπτος ← κατά + ρίζα ὀπ- (βλέπω): «που φαίνεται από παντού»: 2026 «ἄερκτον δὲ καὶ πανταχόθεν κάτοπτόν ἐστιν» = «ανοιχτό και ορατό από παντού». Συγγενείς: οπτικός, όψη.
προσάντης	προσάντης, -ες	απότομος, ανηφορικός · (μτφ.) αντίθετος, δύσκολος	προσάντης: «ανηφορικός, απότομος» (γλωσσάριο 2021: «απότομος, απόκρημνος, μτφ. αντίθετος»): οὐδὲ πρὸς τἆλλα τἀγαθὰ προσάντης ἦν.
ἡ ἄδεια	ἄδεια, ἀδείας θηλ.	αμνηστία (2024), ασυλία, άδεια	ἄδεια: «αμνηστία, άδεια, ασφάλεια» από το ἀδεής (ἀ- + δέος: χωρίς φόβο). 2024: ἄδειαν = αμνηστία.
ἡ ἐξώλεια	ἐξώλεια, ἐξωλείας θηλ.	ολοσχερής καταστροφή (ἐξώλειαν ἐπαρῶμαι: καταριέμαι)	ἐξώλεια ← ἐξ + ὄλλυμι: «πλήρης καταστροφή»: ἐξώλης, ἐξώλεια = ολοκληρωτικός όλεθρος (κατάρα στους όρκους).
διαθρυλῶ (διαθρυλέω)	διαθρυλῶ ; διαθρυλήσω ; διεθρύλησα ; — ; διατεθρύλημαι ; —	διαδίδω παντού	διαθρυλέω: «διαδίδω παντού, θρυλώ»: διετεθρύλητο (2025) = «ήταν γνωστό σε όλους». Θρύλος!
ἡ στρατιά	στρατιά, στρατιᾶς θηλ.	στρατός, εκστρατευτικό σώμα	στρατιά ← στρατός: «στρατιά, στράτευμα».
ὁ ἵππος	ἵππος, ἵππου αρσ.	άλογο · οἱ ἱππεῖς: το ιππικό	ἵππος → ιππεύς, ιππόδρομος, ιππασία, Φίλιππος.
ὅπλον	ὅπλον, ὅπλου ουδ.	όπλο · τὰ ὅπλα: τα όπλα, ο οπλισμός, ο στρατός	ὅπλον → όπλο, οπλίτης, οπλισμός, πανοπλία. Στον πληθυντικό «οπλισμός».
ἀσκῶ (ἀσκέω)	ἀσκῶ ; ἀσκήσω ; ἤσκησα ; ἤσκηκα ; ἤσκημαι ; ἠσκήθην	ασκώ, εξασκώ, καλλιεργώ	ἀσκέω → άσκηση, ασκητής, ασκητισμός. «Ασκώ, εξασκώ».
ἡ ἐπιμέλεια	ἐπιμέλεια, ἐπιμελείας θηλ.	φροντίδα, επιμέλεια, διαχείριση	ἐπιμέλεια ← ἐπιμελέομαι: «φροντίδα, επιμέλεια»: επιμελητής.
ἡ ἐπιθυμία	ἐπιθυμία, ἐπιθυμίας θηλ.	επιθυμία, πόθος	ἐπιθυμία ← ἐπί + θυμός: «επιθυμία, πόθος». 2026: ἐπιθυμίας.
ἡ ἡδονή	ἡδονή, ἡδονῆς θηλ.	ευχαρίστηση, ηδονή, απόλαυση	ἡδονή → ηδονή, ηδονισμός, ηδύς.
ἀπαλλάττω	ἀπαλλάττω (ἀπαλλάσσω) ; ἀπαλλάξω ; ἀπήλλαξα ; ἀπήλλαχα ; ἀπήλλαγμαι ; ἀπηλλάγην	απαλλάσσω, ελευθερώνω · (παθ.) ἀπαλλάττομαι: φεύγω, ξεφεύγω από	ἀπαλλάττω = ἀπό + ἀλλάττω: «απαλλάσσω»· ἀπαλλάττομαι = «φεύγω» (γλωσσάριο 2021).
ἐπαρῶμαι (ἐπαράομαι)	ἐπαρῶμαι ; ἐπαράσομαι ; ἐπηρασάμην ; — ; — ; —	καταριέμαι, επικαλούμαι κατάρα	ἐπαράομαι ← ἀρά: «καταριέμαι» (γλωσσάριο 2021).
ἐντρυφῶ (ἐντρυφάω)	ἐντρυφῶ ; ἐντρυφήσω ; ἐνετρύφησα ; — ; — ; —	απολαμβάνω με χλιδή / περιγελώ (ἐντρυφῶ τινι) · (παθ.) ἐντρυφοῦμαι: παρασύρομαι σε ζωή με απολαύσεις (γλωσσάριο 2021, ἐντρυφηθεῖσιν)	ἐντρυφάω ← ἐν + τρυφή: «ζω στην τρυφή, παρασύρομαι σε απολαύσεις» (γλωσσάριο 2021).
ὑπολαμβάνω	ὑπολαμβάνω ; ὑπολήψομαι ; ὑπέλαβον ; ὑπείληφα ; ὑπείλημμαι ; ὑπελήφθην	υποθέτω, παίρνω τον λόγο, απαντώ, παραλαμβάνω · προσελκύω, παίρνω με το μέρος μου (γλωσσάριο 2022: ὑπολαβεῖν)	ὑπολαμβάνω = ὑπό + λαμβάνω: «παίρνω από κάτω» → «υποθέτω» και «προσελκύω» (γλωσσάριο 2022: ὑπολαβεῖν = «να προσελκύσουμε»).
σφεῖς	σφεῖς (γεν. σφῶν, δοτ. σφίσι, αιτ. σφᾶς)	αυτοί, εκείνοι, οι ίδιοι (στον πλάγιο λόγο: αυτοί οι ίδιοι)	σφεῖς (Θουκυδίδης): «αυτοί οι ίδιοι»: ο Θουκυδίδης το χρησιμοποιεί ως αυτοπαθές στον πλάγιο λόγο.
ὁ ναυβάτης	ναυβάτης, ναυβάτου αρσ.	πεζοναύτης (επιβάτης πολεμικού πλοίου)	ναυβάτης = ναῦς + βαίνω: «επιβάτης πλοίου, πεζοναύτης» (2022: ναυβάτας = πεζοναύτες).
ὠνητός	ὠνητός, -ή, -όν	αγοράσιμος, που μπορεί να αγοραστεί	ὠνητός ← ὠνέομαι (αγοράζω): «αγοράσιμος, που μπορεί να αγοραστεί» (γλωσσάριο 2022: ὠνητὴ ἡ Ἀθηναίων δύναμις).
ἐπικρατῶ (ἐπικρατέω)	ἐπικρατῶ ; ἐπικρατήσω ; ἐπεκράτησα ; ἐπικεκράτηκα ; — ; —	επικρατώ, κυριαρχώ	ἐπικρατέω = ἐπί + κρατέω: «επικρατώ, νικώ»: επικράτηση.
ὁ μισθός	μισθός, μισθοῦ αρσ.	μισθός, αμοιβή	μισθός → μισθός, μισθωτός, μισθοφόρος, μίσθωση.
θεῶμαι (θεάομαι)	θεῶμαι ; θεάσομαι ; ἐθεασάμην ; — ; τεθέαμαι ; ἐθεάθην	κοιτάζω, παρατηρώ, θαυμάζω	θεάομαι → θέατρο, θέαμα, θεατής, θεωρία. «Παρατηρώ». 2025: «εἴ τις ἄλλος αὐτὴν θεᾶται».
φροντίζω	φροντίζω ; φροντιῶ ; ἐφρόντισα ; πεφρόντικα ; — ; —	νοιάζομαι, φροντίζω, σκέφτομαι	φροντίζω → φροντίδα, φροντιστήριο, φροντιστής. «Ανησυχώ, φροντίζω».
μειράκιον	μειράκιον, μειρακίου ουδ.	έφηβος, νεαρός, αγόρι	μειράκιον: «νεανίας, έφηβος» (υποκοριστικό του μεῖραξ): ο μειρακίσκος.
ὁ τιτθός	τιτθός, τιτθοῦ αρσ.	μαστός, ρώγα	τιτθός: «μαστός»: ο τιτθός τρέφει· η τίτθη είναι η τροφός (παραμάνα).
ὁ ἡλικιώτης	ἡλικιώτης, ἡλικιώτου αρσ.	συνομήλικος	ἡλικιώτης ← ἡλικία: «συνομήλικος». 2023: τῶν ἡλικιωτῶν (γλωσσάρι).
ἀγεννής	ἀγεννής, -ές (γεν. -οῦς)	ταπεινής καταγωγής, ποταπός · οὐκ ἀγεννής: ευγενής	ἀγεννής = ἀ- + γένος: «ταπεινής καταγωγής, ποταπός»: οὐκ ἀγεννής = «ευγενής» (λιτότητα).
ἡ ἡλικία	ἡλικία, ἡλικίας θηλ.	ηλικία, ακμή, οι συνομήλικοι	ἡλικία ← ἥλιξ: «ηλικία, ωριμότητα». 2026: «οὔθ’ ἡλικίαν ἔχων εἰδέναι περὶ τῶν τοιούτων».
ὁ ὁπλίτης	ὁπλίτης, ὁπλίτου αρσ.	οπλίτης, βαριά οπλισμένος στρατιώτης	ὁπλίτης ← ὅπλον: «βαρύς οπλίτης»: Ο οπλίτης έφερε ασπίδα, δόρυ, θώρακα.
ὁ ἱππεύς	ἱππεύς, ἱππέως αρσ.	ιππέας, καβαλάρης	ἱππεύς ← ἵππος: «καβαλάρης, ιππέας».
ἐκκόπτω	ἐκκόπτω ; ἐκκόψω ; ἐξέκοψα ; ἐκκέκοφα ; ἐκκέκομμαι ; ἐξεκόπην	κόβω, ξεριζώνω, εξαλείφω	ἐκκόπτω = ἐκ + κόπτω: «κόβω έξω, γκρεμίζω» (2023: ἐκκόψας τὰς θύρας).
ἀναγιγνώσκω	ἀναγιγνώσκω ; ἀναγνώσομαι ; ἀνέγνων ; ἀνέγνωκα ; ἀνέγνωσμαι ; ἀνεγνώσθην	διαβάζω (φωναχτά), αναγνωρίζω	ἀναγιγνώσκω = ἀνά + γιγνώσκω: «διαβάζω» (αναγνώστης, ανάγνωση).
κωλύω	κωλύω ; κωλύσω ; ἐκώλυσα ; κεκώλυκα ; κεκώλυμαι ; ἐκωλύθην	εμποδίζω, αποτρέπω, απαγορεύω	κωλύω: «εμποδίζω»: κώλυμα, κωλυσιεργία. + απαρέμφατο (με μή).
φυλάττω	φυλάττω (φυλάσσω) ; φυλάξω ; ἐφύλαξα ; πεφύλαχα ; πεφύλαγμαι ; ἐφυλάχθην	φυλάω, φρουρώ, τηρώ · (μέση) προφυλάσσομαι, αποφεύγω	φυλάττω → φύλακας, φυλακή, φυλάκιο. «Φρουρώ, προστατεύω».
φάσκω	φάσκω ; — ; — ; — ; — ; —	δηλώνω με έμφαση (σπάνιο, όπως το φημί)	φάσκω ≈ φημί: «ισχυρίζομαι, λέω».
τάττω	τάττω (τάσσω) ; τάξω ; ἔταξα ; τέταχα ; τέταγμαι ; ἐτάχθην	τοποθετώ, παρατάσσω, διατάζω, ορίζω	τάττω → τάξη, τακτική, τάγμα, σύνταγμα. «Διατάσσω, παρατάσσω».
φρονῶ (φρονέω)	φρονῶ ; φρονήσω ; ἐφρόνησα ; πεφρόνηκα ; — ; —	φρονώ, σκέφτομαι, είμαι συνετός · εὖ φρονῶ: είμαι συνετός	φρονέω ← φρήν: «σκέφτομαι, έχω φρόνηση, πιστεύω»: φρόνηση, φρόνιμος.
οἰκῶ (οἰκέω)	οἰκῶ ; οἰκήσω ; ᾤκησα ; ᾤκηκα ; ᾤκημαι ; ᾠκήθην	κατοικώ, ζω, διοικώ	οἰκέω ← οἶκος: «κατοικώ, διαχειρίζομαι»: οικία, οικονόμος.
προσέρχομαι	προσέρχομαι ; προσελεύσομαι ; προσῆλθον ; προσελήλυθα ; — ; —	πλησιάζω, πηγαίνω κοντά σε, προσέρχομαι	προσέρχομαι = πρός + ἔρχομαι: «πλησιάζω, πηγαίνω κοντά σε»: προσέλευση, πρόσοδος.
προστάττω	προστάττω (προστάσσω) ; προστάξω ; προσέταξα ; προστέταχα ; προστέταγμαι ; προσετάχθην	προστάζω, διατάζω	προστάττω = πρός + τάττω: «διατάσσω». 2026: «προστέτακται» = παρακείμενος παθητικός: «έχει ανατεθεί».
συμβουλεύω	συμβουλεύω ; συμβουλεύσω ; συνεβούλευσα ; συμβεβούλευκα ; συμβεβούλευμαι ; —	συμβουλεύω, προτείνω	συμβουλεύω = σύν + βουλεύω: «συμβουλεύω».
ἀμύνω	ἀμύνω ; ἀμυνῶ ; ἤμυνα ; — ; — ; —	απομακρύνω, αποκρούω, βοηθώ (+ δοτ.) · (μέση) αμύνομαι, εκδικούμαι	ἀμύνω: «αποκρούω, υπερασπίζομαι»· μέση ἀμύνομαι = «αμύνομαι». 2022: «ὅταν ἀμυνώμεθα Ἀθηναίους».
ἀπέχω	ἀπέχω ; ἀφέξω ; ἀπέσχον ; ἀπέσχηκα ; — ; —	απέχω, είμαι μακριά · (μέση) απέχω από, αποφεύγω	ἀπέχω = ἀπό + ἔχω: «απέχω, είμαι μακριά»: αποχή, απόσταση.
καταλαμβάνω	καταλαμβάνω ; καταλήψομαι ; κατέλαβον ; κατείληφα ; κατείλημμαι ; κατελήφθην	καταλαμβάνω, πιάνω (επ᾽ αυτοφώρω), καταλαβαίνω	καταλαμβάνω = κατά + λαμβάνω: «καταλαβαίνω» και «κατακτώ»: κατάληψη, καταληπτός.
ἀναιρῶ (ἀναιρέω)	ἀναιρῶ ; ἀναιρήσω ; ἀνεῖλον ; ἀνῄρηκα ; ἀνῄρημαι ; ἀνῃρέθην	σηκώνω, σκοτώνω, καταργώ, αναλαμβάνω	ἀναιρέω = ἀνά + αἱρέω: «σηκώνω, αφαιρώ, σκοτώνω»: ανάληψη; αναίρεση.
παραγίγνομαι	παραγίγνομαι ; παραγενήσομαι ; παρεγενόμην ; παραγέγονα ; — ; —	παρίσταμαι, φτάνω, είμαι παρών, βοηθώ	παραγίγνομαι = παρά + γίγνομαι: «παρευρίσκομαι, φτάνω».
παρέρχομαι	παρέρχομαι ; παρελεύσομαι (πάρειμι) ; παρῆλθον ; παρελήλυθα ; — ; —	περνώ, προσπερνώ, παρέρχομαι · ανεβαίνω στο βήμα να μιλήσω	παρέρχομαι = παρά + ἔρχομαι: «περνώ, παρουσιάζομαι (στην εκκλησία)».
ὀνομάζω	ὀνομάζω ; ὀνομῶ ; ὠνόμασα ; ὠνόμακα ; ὠνόμασμαι ; ὠνομάσθην	ονομάζω, αποκαλώ, αναφέρω	ὀνομάζω ← ὄνομα: «ονομάζω».
ἀνίστημι	ἀνίστημι ; ἀναστήσω ; ἀνέστησα / ἀνέστην ; ἀνέστηκα ; — ; ἀνεστάθην	ξυπνώ, ξεσηκώνω, σηκώνω · (αμτβ.) σηκώνομαι, ξεσηκώνομαι	ἀνίστημι = ἀνά + ἵστημι: «σηκώνω» (μτβ.) και «σηκώνομαι» (αμτβ.): ανάσταση.
αἰτῶ (αἰτέω)	αἰτῶ ; αἰτήσω ; ᾔτησα ; ᾔτηκα ; ᾔτημαι ; ᾐτήθην	ζητώ να μου δώσουν, παρακαλώ	αἰτέω → αίτηση, αιτούμαι, αιτητής: «ζητώ».
ἐπιτρέπω	ἐπιτρέπω ; ἐπιτρέψω ; ἐπέτρεψα ; ἐπιτέτροφα ; ἐπιτέτραμμαι ; ἐπετράπην	επιτρέπω, εμπιστεύομαι, αναθέτω	ἐπιτρέπω = ἐπί + τρέπω: «επιτρέπω, αναθέτω».
ἀμφισβητῶ (ἀμφισβητέω)	ἀμφισβητῶ ; ἀμφισβητήσω ; ἠμφισβήτησα ; — ; — ; —	αμφισβητώ, διεκδικώ, διαφωνώ	ἀμφισβητέω ← ἀμφί + βαίνω: «αμφισβητώ»: αμφισβήτηση.
θεωρῶ (θεωρέω)	θεωρῶ ; θεωρήσω ; ἐθεώρησα ; τεθεώρηκα ; τεθεώρημαι ; ἐθεωρήθην	παρατηρώ, εξετάζω, θεωρώ, βλέπω (ως θεατής)	θεωρέω → θεωρία, θεωρητικός, θεατής, θέατρο. «Παρατηρώ, εξετάζω».
συγχωρῶ (συγχωρέω)	συγχωρῶ ; συγχωρήσω ; συνεχώρησα ; συγκεχώρηκα ; συγκεχώρημαι ; συνεχωρήθην	παραχωρώ, συμφωνώ, επιτρέπω, συγχωρώ	συγχωρέω = σύν + χωρέω: «δέχομαι, παραχωρώ»: συγχώρηση.
ἐξέρχομαι	ἐξέρχομαι ; ἐξελεύσομαι (ἔξειμι) ; ἐξῆλθον ; ἐξελήλυθα ; — ; —	βγαίνω, εξέρχομαι, εκστρατεύω	ἐξέρχομαι = ἐξ + ἔρχομαι: «βγαίνω»: έξοδος. 2023: ἐξῆλθον.
ἀπαντῶ (ἀπαντάω)	ἀπαντῶ ; ἀπαντήσομαι ; ἀπήντησα ; ἀπήντηκα ; — ; —	συναντώ, πηγαίνω ν᾽ απαντήσω, απαντώ	ἀπαντάω: «συναντώ, φτάνω»: απάντηση, απαντώ.
ἀκολουθῶ (ἀκολουθέω)	ἀκολουθῶ ; ἀκολουθήσω ; ἠκολούθησα ; ἠκολούθηκα ; — ; —	συνοδεύω, ακολουθώ	ἀκολουθέω → ακολουθώ, ακολουθία, ακόλουθος: «ακολουθώ». 2026: «κατὰ… τὰς διαφορὰς ἀκολουθοῦσιν αἱ ἕξεις».
σημαίνω	σημαίνω ; σημανῶ ; ἐσήμηνα ; — ; σεσήμασμαι ; ἐσημάνθην	σημαίνω, δίνω σήμα, δείχνω, ανακοινώνω	σημαίνω ← σῆμα: «δίνω σημάδι, σημαίνω»: σήμα, σημαία, σημείο.
τύπτω	τύπτω ; τυπτήσω ; ἔτυψα ; — ; τέτυμμαι ; ἐτύπην	χτυπώ, δέρνω	τύπτω → τύπος, τυπικός, τύμπανο: «χτυπώ».
περιγίγνομαι	περιγίγνομαι ; περιγενήσομαι ; περιεγενόμην ; περιγέγονα ; — ; —	υπερέχω, επικρατώ (+ γεν.), περισσεύω, απομένω	περιγίγνομαι = περί + γίγνομαι: «υπερτερώ, επικρατώ».
ὑβρίζω	ὑβρίζω ; ὑβριῶ ; ὕβρισα ; ὕβρικα ; ὕβρισμαι ; ὑβρίσθην	προσβάλλω, εξυβρίζω, κακομεταχειρίζομαι, φέρομαι αλαζονικά	ὑβρίζω ← ὕβρις: «προσβάλλω, ασελγώ».
ὀργίζομαι	ὀργίζομαι ; ὀργιοῦμαι ; — ; — ; ὤργισμαι ; ὠργίσθην	οργίζομαι, θυμώνω (+ δοτ.)	ὀργίζομαι ← ὀργή: «θυμώνω»: οργίζομαι, οργίλος.
δικάζω	δικάζω ; δικάσω ; ἐδίκασα ; — ; δεδίκασμαι ; ἐδικάσθην	δικάζω, αποφαίνομαι ως δικαστής · (μέση) δικάζομαι	δικάζω ← δίκη: «δικάζω»: δικαστής, δικαστήριο.
πολιτεύομαι	πολιτεύομαι ; πολιτεύσομαι ; ἐπολιτευσάμην ; — ; πεπολίτευμαι ; ἐπολιτεύθην	ασχολούμαι με την πολιτική, ζω ως πολίτης, διοικώ	πολιτεύομαι ← πολίτης: «πολιτεύομαι, ζω ως πολίτης».
θύω	θύω ; θύσω ; ἔθυσα ; τέθυκα ; τέθυμαι ; ἐτύθην	θυσιάζω, προσφέρω θυσία	θύω → θυσία, θυσιαστήριο, θύμα: «προσφέρω θυσία».
δρῶ (δράω)	δρῶ ; δράσω ; ἔδρασα ; δέδρακα ; δέδραμαι ; ἐδράσθην	ενεργώ, πράττω, κάνω · εὖ δρῶ: ευεργετώ	δράω → δράση, δράμα, δραστήριος: «κάνω».
ἐθίζω	ἐθίζω ; ἐθιῶ ; εἴθισα ; εἴθικα ; εἴθισμαι ; εἰθίσθην	συνηθίζω, εθίζω · (παθ.) ἐθίζομαι: συνηθίζω	ἐθίζω ← ἔθος: «συνηθίζω, εθίζω». 2026: «τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς».
ἡ ξυνωμοσία	ξυνωμοσία, ξυνωμοσίας θηλ.	συνωμοσία, μυστική ολιγαρχική οργάνωση	ξυνωμοσία = ξύν + ὄμνυμι: «ορκίζομαι μαζί». Η ξυν- γραφή είναι του Θουκυδίδη. 2024: «μᾶλλον αἱ ξυνωμοσίαι διαλυθεῖεν».
ἡ Καδμεία νίκη	Καδμεία νίκη	νίκη με μεγάλες απώλειες, Πύρρεια νίκη	Καδμεία νίκη (Πλάτων, Νόμοι) = νίκη που στοιχίζει όσο μια ήττα. Το γλωσσάριο του 2022 την αποδίδει «Πύρρεια νίκη».
ἀπο- (ἀπ-, ἀφ-)	ἀπο- (ἀπ-, ἀφ-)	μακριά από · τέλος, ολοκλήρωση · αντίστροφη ενέργεια	ἀπό + πέμπω = ἀποπέμπω: «στέλνω μακριά». Και ἀπο-θνῄσκω, ἀπο-δίδωμι («δίνω πίσω»).
ἐκ- (ἐξ-)	ἐκ- (ἐξ-)	έξω από · εντελώς	ἐκ + βάλλω = ἐκβάλλω: «πετώ έξω». Και ἐξέρχομαι, ἐκπέμπω.
κατα-	κατα- (κατ-, καθ-)	κάτω · εναντίον · εντελώς	κατά + φεύγω = καταφεύγω· κατά + ἀγορεύω = κατηγορέω («μιλώ εναντίον»).
συν-	συν- (συμ-, συλ-, συγ-)	μαζί · μαζί με άλλους	σύν + μάχομαι = συμμαχέω· σύν + λαμβάνω = συλλαμβάνω· σύν + χωρέω = συγχωρέω.
προ-	προ-	από πριν · προς τα εμπρός	πρό + λέγω = προλέγω: «λέω από πριν». Και προπέμπω, προτάττω.
ἐπι- (ἐπ-, ἐφ-)	ἐπι- (ἐπ-, ἐφ-)	πάνω σε · προς · εναντίον	ἐπί + χείρ = ἐπιχειρέω: «βάζω χέρι». Και ἐπιπέμπω («στέλνω εναντίον»).
παρα-	παρα- (παρ-)	δίπλα · παράλληλα · εκτός	παρά + ἔχω = παρέχω: «δίνω δίπλα, προσφέρω». Και παραπλέω, παραδίδωμι.
περι-	περι- (περ-)	γύρω · πάνω από	περί + πλέω = περιπλέω: «πλέω γύρω» (περίπλους). Και περιγίγνομαι («ξεπερνώ»).
ὑπερ-	ὑπερ-	πάνω από · υπερβολικά	ὑπέρ + βάλλω = ὑπερβάλλω: «ρίχνω πάνω από» → «ξεπερνώ». Και ὑπερέχω.
ὑπο- (ὑπ-, ὑφ-)	ὑπο- (ὑπ-, ὑφ-)	κάτω από · κρυφά · λίγο	ὑπό + πέμπω = ὑποπέμπω: «στέλνω κρυφά». Και ὑπολαμβάνω, ὑπισχνέομαι, ὑπάρχω.
ἀνα- (ἀν-)	ἀνα- (ἀν-)	πάνω · πάλι · πίσω	ἀνά + πέμπω = ἀναπέμπω: «στέλνω πίσω ή προς τα πάνω». Και ἀναβαίνω, ἀναγιγνώσκω.
δια-	δια- (δι-)	διαμέσου · χωριστά · ολοκληρωτικά	διά + πέμπω = διαπέμπω: «στέλνω σε διάφορα μέρη». Και διαφέρω, διαφθείρω, διαλέγομαι.
μετα-	μετα- (μετ-, μεθ-)	μετά · αλλαγή	μετά + πέμπομαι = μεταπέμπομαι: «στέλνω να φέρουν κοντά μου». Και μεταβάλλω, μετέχω.
ἀντι- (ἀντ-, ἀνθ-)	ἀντι- (ἀντ-, ἀνθ-)	απέναντι · αντί	ἀντί + λέγω = ἀντιλέγω: «λέω το αντίθετο». Και ἀντίδοτον.
-ικός	-ικός, -ή, -όν	που έχει σχέση με · ικανός για	τέχνη → τεχνικός· πόλις → πολιτικός: «ανήκει στην τέχνη, στην πόλη».
-ώδης	-ώδης, -ες	που μοιάζει με · γεμάτος από	νόσος → νοσώδης («γεμάτος ασθένεια»)· πέτρα → πετρώδης.
-ιμος	-ιμος, -ον	χρήσιμος για · νόμιμος	νόμος → νόμιμος· μένω → μόνιμος: «ό,τι ταιριάζει στον νόμο, στη μονή».
-τός	-τός, -τή, -τόν / -τέος, -τέα, -τέον	-τός: που έγινε ή μπορεί να γίνει · -τέος: που πρέπει να γίνει	γιγνώσκω → γνωστός («που γνωρίζεται»)· γράφω → γραπτέος («που πρέπει να γραφεί»).
-σις	-σις, -σεως (θηλυκό)	ενέργεια	ζητέω → ζήτησις: «η ενέργεια του ζητεῖν»· κρίνω → κρίσις, λύω → λύσις.
-μα	-μα, -ματος (ουδέτερο)	αποτέλεσμα της ενέργειας	ἀδικέω → ἀδίκημα («το αποτέλεσμα του ἀδικεῖν»)· ψηφίζομαι → ψήφισμα· πράττω → πρᾶγμα.
-της	-της, -του (αρσενικό)	αυτός που κάνει	ἀναγιγνώσκω → ἀναγνώστης («αυτός που διαβάζει»)· δικάζω → δικαστής· ποιέω → ποιητής.
-τήριον	-τήρ, -τῆρος / -τήριον, -τηρίου	-τήρ: αυτός που κάνει · -τήριον: τόπος ή όργανο	βουλεύω → βουλευτήριον («ο τόπος της βουλής»)· δικαστής → δικαστήριον· σῴζω → σωτήρ.
ἀ- (ἀν-) στερητικό	ἀ- (ἀν-)	όχι · χωρίς	ἀ + φωνή = ἄφωνος («χωρίς φωνή»). Και ἄδικος, ἀνάξιος, ἄπειρος, ἄερκτος.
εὐ-	εὐ-	εύκολα · καλά	εὖ + λόγος = εὔλογος («λογικός»). Και εὐτυχία, εὐδαίμων, εὐγενής.
δυσ-	δυσ-	κακά · δύσκολα	δυσ + βατός = δύσβατος («δύσκολο να περάσεις»). Και δυστυχία, δυσκολία.
κακο-	κακο-	κακο- = κακός, άσχημος	κακός + ποιέω = κακοποιός («αυτός που κάνει κακό»). 2026: κακονούστατος = «ο πιο κακόβουλος».

Ηθικά Νικομάχεια: ηθική αρετή και μεσότητα (Δ.12, Δ.13, Δ.14, Δ.15)

Λέξη	Τύποι	Σημασία	Γαντζάκι
διανοητικός	διανοητικός, -ή, -όν	διανοητικός· που αφορά τη διάνοια	διά + νοῦς: από τη διάνοια. Σοφία, σύνεσις, φρόνησις: οι τρεις διανοητικές αρετές που αναφέρει το βιβλίο.
ἠθικός	ἠθικός, -ή, -όν	ηθικός· που αφορά το ἦθος	ἦθος + -ικός: η ηθική είναι η επιστήμη του χαρακτήρα, που φτιάχνεται από το ἔθος.
ἡ διδασκαλία	διδασκαλία, -ας θηλ.	διδασκαλία, εκπαίδευση	διδάσκω → δάσκαλος, διδασκαλία: η πηγή της διανοητικής αρετής, αλλά και ο ρόλος του δασκάλου στο μέσο του Δ.13 (οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος).
ἡ ἐμπειρία	ἐμπειρία, -ας θηλ.	πείρα, εμπειρία	ἐν + πεῖρα: ἄπειρος, έμπειρος· πειρατής = αυτός που «δοκιμάζει την τύχη» στη θάλασσα. Η διανοητική αρετή θέλει ἐμπειρίαν και χρόνον.
τὸ ἦθος	ἦθος, -ους ουδ.	χαρακτήρας, ήθος· πληθ. ἤθη: ήθη	Ηράκλειτος: ἦθος ἀνθρώπῳ δαίμων (ο χαρακτήρας είναι η μοίρα του ανθρώπου). Χαρακτήρας = αυτό που φτιάχνει το ἔθος.
παρεκκλίνω	παρεκκλίνω ; παρεκκλινῶ ; παρεξέκλινα ; — ; παρεκκέκλιμαι ; —	παρεκκλίνω, παρεκτρέπομαι	παρά + ἐκ + κλίνω: γέρνω ελαφρά έξω από τη γραμμή. Η ἠθική «παρεκκλίνει» λίγο από το ἔθος: ε → η.
ἡ ἐνέργεια	ἐνέργεια, -ας θηλ.	ενέργεια, πραγμάτωση	ἐν-έργεια = η δράση, «μέσα στο έργο». Ζεύγος Σεπτ. 2023: ἐνεργείας – εργάτης. Στον Αριστοτέλη: η πραγματοποιημένη κατάσταση.
ἐνεργῶ (ἐνεργέω)	ἐνεργῶ ; ἐνεργήσω ; ἐνήργησα ; ἐνήργηκα ; — ; —	ενεργώ, δρω	ἐνεργήσαντες πρότερον: «αφού πρώτα ενεργήσουμε»: η αρχή της απόκτησης των αρετών.
ἡ αἴσθησις	αἴσθησις, -εως θηλ.	αίσθηση, αντίληψη	αἴσθησις → αισθητική, αισθητήριο, αναισθησία. Παράδειγμα της δύναμις που έχουμε εκ φύσεως: όραση και ακοή.
ὁ λίθος	λίθος, -ου αρσ.	πέτρα, λίθος	λίθος → λιθογραφία, μονόλιθος, λιθοβολισμός· ο λίθος φύσει κάτω φερόμενος, το παράδειγμα της φύσης που δεν αλλάζει.
ἡ γένεσις	γένεσις, -εως θηλ.	γέννηση, δημιουργία	γίγνομαι → γένεσις, γενιά, γονέας. Η διανοητική αρετή έχει τὴν γένεσιν καὶ τὴν αὔξησιν ἐκ διδασκαλίας.
ἡ αὔξησις	αὔξησις, -εως θηλ.	αύξηση, ανάπτυξη	αὔξω → αυξάνω, αύξηση. Στη γραμματική και η «αύξηση» του ρήματος έχει το ίδιο όνομα.
τὸ συνάλλαγμα	συνάλλαγμα, -ατος ουδ.	συναλλαγή, σύμβαση	σύν + ἀλλάσσω: ό,τι ανταλλάσσεται μεταξύ ανθρώπων. Σήμερα και «συνάλλαγμα» = ξένο νόμισμα. Σεπτ. 2023: συναλλαγή, ανταλλαγή, εναλλαγή.
ἀκόλαστος	ἀκόλαστος, -ον	ακόλαστος	ἀ- + κολάζω (συγκρατώ, τιμωρώ): αυτός που δεν «κολάζεται». Από το ίδιο θέμα: κόλαση.
πρᾶος	πρᾶος (πρᾷος), πρᾶεῖα (αττ. πρᾴα), πρᾶον	πράος, ήπιος	πρᾶος → πραότητα: το μέσο της οργής. Πρᾶοι γίνονται όσοι συμπεριφέρονται σωστά στις οργές.
ὀργίλος	ὀργίλος, -η, -ον	οργίλος, εύθικτος	ὀργή + -ίλος: αυτός που εύκολα οργίζεται. Το άκρο της υπερβολής στην οργή.
δειλός	δειλός, -ή, -όν	δειλός, άθλιος	δέος → δειλός, δειλία: το άκρο της έλλειψης στο πεδίο φόβου-θάρρους (το άλλο άκρο: θράσος).
ἡ ἕξις	ἕξις, -εως θηλ.	έξη, μόνιμη κατάσταση	ἔχω → ἕξις: «ο τρόπος που έχω». Ευεξία και καχεξία είναι καλή και κακή έξη του σώματος. Στο Δ.15: το γένος του ορισμού της αρετής.
συνεχής	συνεχής, -ές	συνεχής	σύν + ἔχω: αυτό που «κρατιέται μαζί»: συνέχεια, συνοχή. Συνεχὲς καὶ διαιρετόν: το πεδίο ενός πάθους.
διαιρετός	διαιρετός, -ή, -όν	διαιρετός	διαιρῶ → διαίρεση, διαιρέτης: ό,τι διαιρείται σε μέρη. Πρώτα διαιρείς, μετά βρίσκεις το μέσο.
τὸ ἄκρον	ἄκρον, -ου ουδ.	άκρο, κορυφή	ἄκρον → ακρότητα, ακρόπολη, ακροβάτης. Τὰ ἄκρα = υπερβολή και έλλειψη. ⓘ Εκτός διδαγμένου κειμένου (ΗΝ 1107a6-8): η αρετή είναι μεσότης κατὰ τὴν οὐσίαν, αλλά ἀκρότης κατὰ τὸ ἄριστον καὶ τὸ εὖ.
ὁ ἀλείπτης	ἀλείπτης, -ου αρσ.	προπονητής αθλητών	ἀλείφω → αλοιφή: ο ἀλείπτης αλείφει με λάδι και προπονεί. Ζεύγος Σεπτ. 2021 (αλοιφή – ἀλείπτης).
ἐπιστήμων	ἐπιστήμων, -ον (γεν. -ονος)	ειδήμων, γνώστης	ἐπί + ἵσταμαι: αυτός που «στέκεται πάνω» σε κάτι, το ξέρει. Επιστήμη, επιστήμονας· ὁ ἐπιστήμων αναζητά το μέσον πρὸς ἡμᾶς.
ἡ ὑπερβολή	ὑπερβολή, -ῆς θηλ.	υπερβολή, ακρότητα	ὑπέρ + βάλλω: βολή πάνω από τον στόχο. Υπερβολή και έλλειψη: τα δύο άκρα της μεσότητας.
ἡ ἔλλειψις	ἔλλειψις, -εως θηλ.	έλλειψη	ἐν + λείπω: αυτό που λείπει· έκλειψη, λιποθυμία (Σεπτ. 2021: λιποθυμία – ἔλλειψις).
ἡ μεσότης	μεσότης, -ητος θηλ.	μεσότητα	μέσος + -της: η ιδιότητα του μέσου. Η αρετή είναι μεσότης στοχαστικὴ τοῦ μέσου: δεν είναι μετριότητα.
ἡ προαίρεσις	προαίρεσις, -εως θηλ.	προτίμηση, ελεύθερη επιλογή	προ + αἵρεσις: η επιλογή πριν από την πράξη. Δίκαιος δεν είναι όποιος τυχαία κάνει μια δίκαιη πράξη, αλλά όποιος τη διάλεξε.
προαιρετικός	προαιρετικός, -ή, -όν	προαιρετικός, που στηρίζεται στην προαίρεση	προ + αἱρέω: διαλεγμένος εκ των προτέρων. Προαιρετικό μάθημα = αυτό που διαλέγεις. Σεπτ. 2021 Β2: το περιεχόμενο της λέξης (6 μονάδες).
στοχαστικός	στοχαστικός, -ή, -όν	που στοχεύει σωστά· στοχαστικός τινος	στόχος → στοχάζομαι (σημαδεύω) → στοχασμός. Η αρετή είναι στοχαστική τοῦ μέσου: στοχεύει στο μέσο.
φρόνιμος	φρόνιμος, -ον	συνετός, φρόνιμος	φρήν → φρόνιμος, φρόνηση. Ο φρόνιμος είναι ο άνθρωπος-μέτρο της ηθικής κρίσης: ᾧ ἂν ὁ φρόνιμος ὁρίσειεν.
ὁρίζω	ὁρίζω ; ὁριῶ ; ὥρισα ; ὥρικα ; ὥρισμαι ; ὡρίσθην	ορίζω, καθορίζω	ὅρος = όριο → ὁρίζω → ορισμός, ορίζοντας. Η μετοχή ὡρισμένῃ (παθ. παρακειμένου) συμφωνεί με το μεσότητι.
θαρρῶ (θαρρέω)	θαρρῶ (θαρσῶ) ; θαρρήσω ; ἐθάρρησα ; τεθάρρηκα ; — ; —	θαρρώ, έχω θάρρος	θάρρος → θαρραλέος, αναθαρρώ. Το αντίθετο του φόβου· πεδίο της ανδρείας: φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν.
ἐλεῶ (ἐλεέω)	ἐλεῶ ; ἐλεήσω ; ἠλέησα ; ἠλέηκα ; ἠλέημαι ; ἠλεήθην	σπλαχνίζομαι, νιώθω οίκτο	ἔλεος → ελεημοσύνη, ελεεινός. Κύριε ελέησον! Ἐλεῆσαι = να νιώσει κανείς οίκτο.
λυπῶ (λυπέω)	λυπῶ ; λυπήσω ; ἐλύπησα ; λελύπηκα ; λελύπημαι ; ἐλυπήθην	λυπώ, πικραίνω· (παθ.) λυπάμαι	λύπη → λυπάμαι, λυπημένος. Λυπηθῆναι (παθ. αόρ.) = να λυπηθεί κανείς· πεδίο μαζί με την ηδονή.
ψέγω	ψέγω ; ψέξω ; ἔψεξα ; — ; — ; —	κατηγορώ, ψέγω	ψόγος → άψογος (= χωρίς ψόγο). Ψέγεται η υπερβολή, ἐπαινεῖται το μέσο: η κοινωνία κρίνει.
κατορθῶ (κατορθόω)	κατορθῶ ; κατορθώσω ; κατώρθωσα ; κατώρθωκα ; κατώρθωμαι ; κατωρθώθην	κατορθώνω, πετυχαίνω	ὀρθός + κατά: βάζω ίσια, πετυχαίνω. Κατόρθωμα = επιτυχία. Κατορθοῦται (παθ.): το μέσον πετυχαίνει τον στόχο.
ὑπερβάλλω	ὑπερβάλλω ; ὑπερβαλῶ ; ὑπερέβαλον ; ὑπερβέβληκα ; ὑπερβέβλημαι ; ὑπερεβλήθην	υπερβαίνω, ξεπερνώ	ὑπέρ + βάλλω: ρίχνω πιο πέρα. Ὑπερβάλλειν τοῦ δέοντος: ξεπερνώ το πρέπον (οι κακίες της υπερβολής).
ἐλλείπω	ἐλλείπω ; ἐλλείψω ; ἐνέλιπον ; ἐλλέλοιπα ; ἐλλέλειμμαι ; ἐνελείφθην	λείπω, υστερώ	ἐν + λείπω: υστερώ. Ἐλλείπειν τοῦ δέοντος: μένω κάτω από το πρέπον (οι κακίες της έλλειψης).
πλεονάζω	πλεονάζω ; πλεονάσω ; ἐπλεόνασα ; πεπλεόνακα ; — ; —	περισσεύω, υπερέχω	πλέον → πλεόνασμα, πλεονέκτημα, πλεονασμός: αυτό που περισσεύει. Το μέσον πρὸς ἡμᾶς δεν πλεονάζει ούτε ἐλλείπει.
ὑπερέχω	ὑπερέχω ; ὑπερέξω ; ὑπερέσχον ; ὑπερέσχηκα ; — ; —	υπερέχω, ξεπερνώ	ὑπέρ + ἔχω: έχω πάνω από. Υπεροχή. Ὑπερέχει τε καὶ ὑπερέχεται: υπερέχει και υπερέχεται (το ίδιο ρήμα, ενεργητικά και παθητικά).

Πολιτικά και Πλούταρχος: η πόλις, ο πολίτης, η οικουμένη (Ε.16, Ε.17, Ε.18, Γ.11, ΣΤ.21)

Λέξη	Τύποι	Σημασία	Γαντζάκι
ἡ κοινωνία	κοινωνία, κοινωνίας θηλ.	κοινότητα, συντροφιά· σύνδεση ανθρώπων με κοινό σκοπό	κοινός → κοινωνία, κοινότητα, κοινωνικός, συγκοινωνία: μια παρέα ανθρώπων με κοινό σκοπό.
ἡ αὐτάρκεια	αὐτάρκεια, αὐταρκείας θηλ.	αυτάρκεια, ανεξαρτησία	αὐτός + ἀρκῶ = «φτάνω στον εαυτό μου»: αυτάρκης, αρκετός. Η πόλη φτάνει στο πέρας τῆς αὐταρκείας.
ἡ μέλιττα (μέλισσα)	μέλιττα, μελίττης θηλ.	μέλισσα	μέλιττα → μέλι, μελισσοκόμος: το ζώο της κυψέλης, «πολιτικό» αλλά χωρίς λόγο.
ἀγελαῖος	ἀγελαῖος, -α, -ον	που ζει σε αγέλη	ἀγέλη < ἄγω: το κοπάδι που οδηγείται μαζί. Τὸ ἀγελαῖον ζῷον ζει σε αγέλη, αλλά μόνο ο άνθρωπος έχει λόγο.
συμφέρον	συμφέρον, συμφέροντος ουδ.	το συμφέρον, το όφελος	σύν + φέρω: το συμφέρον είναι ό,τι «φέρεται μαζί» προς το καλό. Ζεύγος 2022: συμφέρον – ανυπόφορος.
βλαβερός	βλαβερός, -ά, -όν	βλαβερός, επιζήμιος	βλάπτω → βλάβη, βλαβερός, αβλαβής: το αντίθετο του συμφέροντος.
δεῖπνον	δεῖπνον, δείπνου ουδ.	δείπνο, γεύμα	δεῖπνον → δείπνο, δειπνώ: τα συμφορητὰ δεῖπνα είναι το «ποτ-λακ» της αρχαιότητας.
συμφορητός	συμφορητός, -ή, -όν	που γίνεται με συνεισφορά, μαζεμένος από πολλούς	σύν + φορέω + -τός: «φερμένο όλο μαζί». Ρηματικό επίθετο σε -τός από το συμφορέω (σύν + φορέω, συγγενές του συμφέρω). Μάλλον λέξη του ίδιου του Αριστοτέλη.
μόριον	μόριον, μορίου ουδ.	μόριο, μέρος, τμήμα	μόριον = «κομματάκι» (< μοῖρα): μόριο, μοριακός, μοριοδότηση. Ο καθένας φέρνει το μόριό του.
συνέρχομαι	συνέρχομαι ; συνελεύσομαι ; συνῆλθον ; συνελήλυθα ; — ; —	συγκεντρώνομαι, συναντιέμαι, συμφωνώ	σύν + ἔρχομαι: συνελθόντες = αφού συγκεντρώθηκαν· συνέλευση. Η δύναμη του πλήθους γεννιέται όταν συνέλθουν.
νομοθετῶ (νομοθετέω)	νομοθετῶ ; νομοθετήσω ; ἐνομοθέτησα ; νενομοθέτηκα ; νενομοθέτημαι ; ἐνομοθετήθην	θεσπίζω νόμους, νομοθετώ	νόμος + τίθημι: νομοθέτης, νομοθεσία. Νομοθετητέον = πρέπει να τεθεί νόμος.
περιττός	περιττός, -ή, -όν (περισσός)	περιττός, περισσός, εξαιρετικός	περί + -ττός: ό,τι περισσεύει (περίσσευμα). Τὰ περιττά = γνώση πέρα από την άμεση χρησιμότητα.
ἐλευθέριος	ἐλευθέριος, -α, -ον	ανήκων στον ελεύθερο, ελευθέριος· γενναιόδωρος	ἐλεύθερος → ἐλευθέριος: αρμόζει σε ελεύθερο· ελευθερία, απελευθέρωση. Τὰ ἐλευθέρια ἔργα.
ἀνελεύθερος	ἀνελεύθερος, -ον	ανάρμοστος για ελεύθερο· χωρίς ελευθερία· (λόγιο) τσιγκούνης	ἀν- στερητικό + ἐλεύθερος: αυτός που δεν ταιριάζει σε ελεύθερο άνθρωπο. Στο σχολικό κείμενο τυπώνεται ἀνελευθερίων (τύπος κατά το ἐλευθέριος).
βάναυσος	βάναυσος, -ον	χειρωνακτικός, μηχανικός· (νέα σημασία) χυδαίος	βάναυσος: ό,τι κάνει το σώμα ή τον νου ανίκανο για αρετή. Σήμερα: βάναυση συμπεριφορά = άξεστη, ωμή.
ἄχρηστος	ἄχρηστος, -ον	άχρηστος, ακατάλληλος	ἀ- + χράομαι: άχρηστος = που δεν χρησιμεύει. Το βάναυσο κάνει το σώμα ἄχρηστον πρὸς τὴν ἀρετήν.
ἡ εὐνομία	εὐνομία, εὐνομίας θηλ.	ευνομία, καλή νομοθεσία, καλή τάξη	εὖ + νόμος: καλοί νόμοι, καλή τάξη. Εἴδωλον εὐνομίας φιλοσόφου = εικόνα φιλοσοφικής ευνομίας.
κατοικῶ (κατοικέω)	κατοικῶ ; κατοικήσω ; κατῴκησα ; κατῴκηκα ; κατῴκημαι ; κατῳκήθην	κατοικώ, ζω σε έναν τόπο	κατά + οἰκῶ: κατοικώ, κατοικία. Η αύξηση μπαίνει μετά την πρόθεση: κατῴκησα.
ὁ δημότης	δημότης, δημότου αρσ.	δημότης (πολίτης του δήμου), συνδημότης	δῆμος → δημότης: μέλος του ίδιου δήμου. Συνδημότες και συμπολίτες δείχνουν τη νέα ενότητα όλων.
ἡ ἀγέλη	ἀγέλη, ἀγέλης θηλ.	αγέλη, κοπάδι	ἀγέλη < ἄγω: το κοπάδι που οδηγείται. Η αγέλη του Ζήνωνα ζει με νόμον κοινόν.
σύννομος	σύννομος, -ον	που ζει και βόσκει μαζί, ομόφυλος	σύν + νέμομαι: που βόσκει και ζει μαζί. Η Α1.2 των Πανελλαδικών του 2024 βάζει το «νόμο» σε εισαγωγικά: το νόημα παίζει με τη λέξη νόμος.
ὄναρ	ὄναρ, ὀνείρατος ουδ.	όνειρο	ὄναρ → όνειρο, ονειροπόλος: το όνειρο του Ζήνωνα απέναντι στο ἔργον του Αλεξάνδρου.
εἴδωλον	εἴδωλον, εἰδώλου ουδ.	είδωλο, φάντασμα, εικόνα	ἰδεῖν/εἶδος → εἴδωλον, ιδέα: η εικόνα, όχι η ίδια η πραγματικότητα.
ὁ ἁρμοστής	ἁρμοστής, ἁρμοστοῦ αρσ.	ρυθμιστής· αρμοστής (Σπαρτιάτης διοικητής σε υποτελή πόλη)	ἁρμόζω → αρμονία, αρμοστής: αυτός που βάζει τα πράγματα να ταιριάζουν· ρυθμιστής.
ὁ διαλλακτής	διαλλακτής, διαλλακτοῦ αρσ.	διαλλακτής, συμφιλιωτής	διά + ἀλλάσσω → διαλλαγή, διαλλακτικός: αυτός που αλλάζει την έχθρα σε φιλία.
ὁ κρατήρ	κρατήρ, κρατῆρος αρσ.	κρατήρας (αγγείο ανάμειξης κρασιού)	κεράννυμι → κρατήρας, κράση, κράμα: το αγγείο όπου ανακατεύεται το κρασί με το νερό.
μείγνυμι	μείγνυμι (μίγνυμι) ; μείξω ; ἔμειξα ; — ; μέμειγμαι ; ἐμείχθην / ἐμίγην	αναμιγνύω, ανακατεύω	μείγνυμι → μείγμα, μίξη, ανάμειξη, αμιγής, μικτός: όλοι ανακατεύονται σαν σε κρατήρα.
ἡ οἰκουμένη	οἰκουμένη, οἰκουμένης θηλ.	η κατοικημένη γη, ο γνωστός κόσμος	οἰκέω → οἰκουμένη (γῆ): ο «κατοικούμενος» κόσμος. Οικουμενικός, Οικουμενικό Πατριαρχείο.
ἡ ἀκρόπολις	ἀκρόπολις, ἀκροπόλεως θηλ.	ακρόπολη, οχυρωμένος λόφος	ἄκρος + πόλις: η ψηλή πόλη, ο οχυρωμένος λόφος. Στον Αλέξανδρο ακρόπολη είναι το στρατόπεδο.
συγγενής	συγγενής, -ές	συγγενής, του ίδιου γένους	σύν + γένος: συγγενής, συγγένεια. Στον Αλέξανδρο συγγενεῖς είναι οι ἀγαθοί.
ἀλλόφυλος	ἀλλόφυλος, -ον	ξένος, αλλόφυλος	ἄλλος + φυλή: από άλλη φυλή. Στον Πλούταρχο όμως αλλόφυλοι είναι οι πονηροί, όχι οι ξένοι.
ὁ Ἕλλην	Ἕλλην, Ἕλληνος αρσ.	Έλληνας	Ἕλλην → Ἑλληνικόν, Ἑλλάδα: στον Πλούταρχο το Ἑλληνικόν είναι η αρετή.
ἀγαθόν	ἀγαθόν, ἀγαθοῦ ουδ.	το αγαθό· τὰ ἀγαθά: τα αγαθά	ἀγαθός → αγαθό, αγαθοεργία: ό,τι αποτελεί στόχο. Πᾶσα κοινωνία ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνέστηκεν.

Παίξε με τις λέξεις στο Gnothi